Ég var búinn að skrifa nokkurs konar áramótabréf sem til stóð að senda á nýársdag. Biðin eftir að niðurstaða fengist í Icesave-deilunni varð þó lengri en gert var ráð fyrir. Hún er raunar ekki komin enn. Það er þó ekki seinna vænna að fara í stuttu máli yfir gang mála. Í þessu bréfi fer ég yfir atburðarás síðustu daga og þá stöðu sem uppi er í stjórnmálunum. Ég mun svo senda sérstakan póst með fréttum af flokksmálum og fyrirhugaðri fundaferð.
Varla hefur farið framhjá nokkrum manni að stjórnmálaumræða að undanförnu hefur fyrst og fremst snúist um Icesave-klúður ríkisstjórnarinnar auk umræðu um fjárlög og skattahækkanir. Reyndum þingmönnum ber saman um að þeir hafi ekki áður kynnst öðru eins ástandi í stjórnmálunum. Raunar hefur ástandið verið þannig að jólakortin liggja enn óskrifuð og póstur óopnaður.
Frá því að farið var að skora á forseta Íslands að synja Icesave-lögunum staðfestingar hef ég notað hvert tækifæri til að leggja áherslu á tvennt: 1. Að nú væri tækifæri til að gera þetta mikla deilumál að máli sem sameinaði þjóðina. Þ.e. sameinaði hana við það að gæta hagsmuna heildarinnar útávið. 2. Hversu mikilvægt væri að nýta áhuga erlendra fjölmiðla á málinu til að kynna málstað Íslands og leiðrétta þann mikla misskilning sem verið hefur ríkjandi erlendis.
Eftir að forsetinn tók ákvörðun sem kom líklega flestum í óvart, en var þó í samræmi við fyrri yfirlýsingar hans og gjörðir, brást ríkisstjórnin algjörlega í þessum tveimur grundvallaratriðum. Áður en lengra er haldið vil ég þó nefna að ég vonast enn til að hægt verði að skapa samstöðu um úrlausn málsins og raunar hafa birst ýmis teikn um að það kunni að takast. Auk þess er málið allt, ekki hvað síst umræðan erlendis, að þróast okkur í hag.
Áður en út í það er farið er þó rétt að fara yfir atburðarás síðustu daga:
Ríkisstjórnin, sem hefði átt að búa sig undir kynningarstarf og hafa allt til reiðu, hver sem niðurstaða forsetans yrði, virðist í engu hafa sinnt undirbúningi. Fræg eru ummæli forsætisráðherra um að það væri ekkert plan B í efnahagsmálum og sama nálgun virðist hafa ráðið för í þessu tilviki. Áður en forsetinn kynnti ákvörðun sína hefði átt að vera búið að útskýra fyrir erlendum fjölmiðlum, sem þá þegar voru farnir að fjalla um málið, um hvað væntanleg ákvörðun forsetans snérist. Strax og forsetinn kynnti niðurstöðuna hefði stjórnin átt að senda út fréttatilkynningu á nokkrum erlendum tungumálum og halda svo blaðamannafund til að koma þeim skilaboðum á framfæri að aldrei hefði annað staðið til en að Íslendingar stæðu við allar lagalegar skuldbindingar sínar og jafnvel meira til. Svo hefði átt að útskýra hver væri ástæða hinnar miklu óánægju íslensks almennings. Vissulega var það erfitt fyrir stjórnina í ljósi þess að hún hefur talað mjög gegn afstöðu meirihluta þjóðarinnar en nú gafst tækifæri til að bæta úr því.
Stjórnin hefði getað lýst því yfir að hún hefði gert hvað hún gat til að fá frumvarpið samþykkt, ekki vegna þess að það sé gott eða sanngjarnt í okkar garð heldur vegna hótana Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Breta, Hollendinga og Norðurlandanna. Stjórnin hefur haldið því fram fullum fetum heima fyrir að þessi sé raunin. Telji ráðherrarnir raunverulega að Norðurlöndin taki þátt í þvingunaraðgerðum gegn okkur ber henni að mótmæla því formlega við ríkisstjórnir þeirra landa. Jafnframt þarf að koma þeim skilaboðum á framfæri við umheimin, og ekki hvað síst almenning í umræddum löndum, að ríkisstjórnir þeirra beiti sér með þessum hætti (enda er almenningur á Norðurlöndum andvígur því að komið sé fram við Ísland með slíkum hætti).
Að því búnu hefðu ráðherrarnir getað útskýrt að þeir skilji reiði almennings á Íslandi enda sé um að ræða nauðungarsamninga þar sem gert sé ráð fyrir að við gerum meira en að fullnægja lagalegum skuldbindingum, vextirnir séu alltof háir, greiðslur til Breta og Hollendinga séu mun hærri en nemur lágmarkstryggingunni og svo framvegis. Loks hefði átt að benda á að þrátt fyrir allt þetta hafi ákvörðun forsetans ekki snúist um þessi mál heldur eingöngu hvort setja skuli öryggisfyrirvara við ríkisábyrgð sem íslenska ríkið hefur verið þvingað til að veita.
Því miður voru viðbrögðin önnur. Blásið var til blaðamannafundar sem einkenndist af reiði í garð forsetans og fullyrðingum um að hegðun hans væri óábyrg, hagkerfi Íslands væri stefnt í voða og inngrip forsetans óþolandi í ljósi þess að samningarnir væru þeir bestu sem völ væri á. Í framhaldinu var dreift fréttatilkynningu með sama boðskap og getið um að seinna mundi fylgja útskýring á því að Íslendingar ætluðu eftir sem áður að standa við lagalegar skuldbindingar sínar.
Þar fór forgörðum stórkostlegt tækifæri til að útskýra stöðu Íslands og sameina um leið þjóðina. Þess í stað var ýtt undir sundrung innanlands og málstaðurinn skaðaður verulega útávið. Ekki var við öðru að búast en að viðbrögð ríkisstjórnarinnar, sem áfram staglaðist á því að samningarnir væru mjög af hinu góða og afstaða forsetans forkastanleg, mundi kallað á þær fréttir sem í fyrstu birtust í erlendum fjölmiðlum.
Nú hefur hins vegar tónninn breyst verulega í erlendu miðlunum, ekki hvað síst fyrir tilstuðlan Íslendinga sem sjálfir hafa tekið uppá því að verja málstað þjóðarinnar í erlendum miðlum. Orð eins af málsvörum InDefence voru lýsandi fyrir ástandið. Eftir fjölda viðtala við marga af útbreiddustu fjölmiðlum heims spurði hann í viðtali á Rás 2 „…hvernig stendur á því að ég, Jóhannes Þ. Skúlason, grunnskólakennari úr Breiðholtinu, er að kynna málstað Íslands í þessari miklu milliríkjadeilu en ekki ríkisstjórnin?“
Margir leiðara- og pistlahöfundar hafa tekið upp málstað Íslands , fjármálaþáttur CNN var helgaður málinu. Þáttarstjórnandinn spurði hverjum dytti í hug að Íslendingar gætu tekið á sig kröfu uppá 20.000 dollara á mann og ræddi svo réttarstöðu íslands. Fræðimenn og álitsgjafar hafa bent á að krafan á Ísland sé há og ósanngjörn og kannanir á erlendum vefmiðlum hafa sýnt afgerandi stuðning við málstað Íslendinga (enda þótt menn teldu málið snúast um að Íslendingar ætluðu ekkert að borga). Svo bættist við stuðningur frá Eystrasaltsríkjum og yfirlýsing norska utanríkisráðherrans um að fyrirgreiðsla frá Norðurlöndunum væri ekki háð afgreiðslu Icesave (gagnstætt málflutningi okkar eigin ríkisstjórnar!). Ég hef raunar fengið fullvissu um að norski miðflokkurinn, sem er einn af stjórnarflokkunum í Noregi, hefur áfram haldið málstað Íslendinga á lofti innan ríkisstjórnarinnar. Leiðari Financial Times benti á að það væri vitfirring að ætla að bresk eða hollensk stjórnvöld hefðu veitt sams konar ábyrgðir og þau krefja Íslendinga um. Aðal-ráðgjafi ríkisstjórnar Íslands í réttarfarsmálum, Eva Joly, var afdráttarlaus í að lýsa því yfir að Íslendingum bæri ekki að veita ríkisábyrgð og ættu að semja að nýju.
Fjölmörg önnur dæmi mætti nefna og allt þetta gerist þrátt fyrir að okkar eigin ríkisstjórn hafi haldið fram rökum Breta og Hollendinga, þ.e. því að rétt væri að fallast á kröfurnar og óábyrgt væri af forsetanum að skjóta málinu til þjóðarinnar.
Nú hafa forystumenn í stjórnarflokkunum lýst því yfir að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem tekin verði afstaða til þess hvort staðfesta skuli Icesave-lögin en einnig þess hvort ríkisstjórnin eigi að lifa. Það er afleitt að stjórnvöld skuli þannig enn ætla að gera þetta mál, sem ætti frekar en nokkuð annað mál að sameina þjóðina út á við, að máli sem sundrar enn meira en orðið er. Það er sérstaklega óheppilegt að líf ríkisstjórnarinnar verði lagt að veði í þjóðaratkvæðagreiðslunni því þá kemur upp sú hættulega staða að ríkisstjórnin á allt sitt undir því að hvorki gangi né reki og ógnunin að utan verði sem mest. Einungis þannig virkar málflutningur ríkisstjórnarinnar trúverðugur og ljóst er að samningarnir fá ekki meirihlutafylgi nema takist að hræða þjóðina til fylgis við þá. Þar með er komin upp sú afleita staða að þeir sem eiga að vera málsvarar íslands út á við eiga pólitískt líf sitt undir því að allt gangi á afturfótunum fram að Icesave-atkvæðagreiðslunni. Nokkrir stjórnarliðar hafa nú þegar lýst því yfir að ekkert jákvætt muni gerast fyrr en eftir atkvæðagreiðsluna.
Ég hef því lagt til að kannaður verði möguleikinn á því að allir flokkar á þingi myndi samráðshóp sem vinni að sameiginlegri lausn málsins með aðstoð samningamanna og milligönguaðila. Það er ekki í fyrsta skipti sem við framsóknarmenn á þingi leggjum slíkt til. Það höfum við gert á mörgum stigum þessa máls án þess að auglýsa það sérstaklega í fjölmiðlum. Raunar töluðum við fyrir samráða allra flokka allt fram að síðasta formannafund fyrir lokaatkvæðagreiðsluna í þinginu.
Með þessu móti gæti baráttan fyrir sanngjarnri meðferð orðið að afli sem sameinar þjóðina fremur en að sundra henni. Velji hins vegar ríkisstjórnin að halda atkvæðagreiðslu sem snýst bæði um Icesave og ríkisstjórnina verðum við undir það búin. Ef ríkisstjórnin félli eftir slíka atkvæðagreiðslu væri a.m.k. stærstu hindruninni fyrir endurreisn íslensks efnahagslífs rutt úr vegi.
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson Formaður Framsóknarflokksins
(pistlillinn að ofan var í rafrænu fréttabréfi Framsóknarflokksins sem var sendur út þann 8. janúar 2010)
