Formaður

Við áramót

Fri, 08 Jan 2010 19:48:00 GMT

Kæru félagar

Gleðilegt ár!

Ég var búinn að skrifa nokkurs konar áramótabréf sem til stóð að senda á nýársdag. Biðin eftir að niðurstaða fengist í Icesave-deilunni varð þó lengri en gert var ráð fyrir. Hún er raunar ekki komin enn. Það er þó ekki seinna vænna að fara í stuttu máli yfir gang mála. Í þessu bréfi fer ég yfir atburðarás síðustu daga og þá stöðu sem uppi er í stjórnmálunum. Ég mun svo senda sérstakan póst með fréttum af flokksmálum og fyrirhugaðri fundaferð.

Varla hefur farið framhjá nokkrum manni að stjórnmálaumræða að undanförnu hefur fyrst og fremst snúist um Icesave-klúður ríkisstjórnarinnar auk umræðu um fjárlög og skattahækkanir. Reyndum þingmönnum ber saman um að þeir hafi ekki áður kynnst öðru eins ástandi í stjórnmálunum. Raunar hefur ástandið verið þannig að jólakortin liggja enn óskrifuð og póstur óopnaður.

Frá því að farið var að skora á forseta Íslands að synja Icesave-lögunum staðfestingar hef ég notað hvert tækifæri til að leggja áherslu á tvennt:
1. Að nú væri tækifæri til að gera þetta mikla deilumál að máli sem sameinaði þjóðina. Þ.e. sameinaði hana við það að gæta hagsmuna heildarinnar útávið.
2. Hversu mikilvægt væri að nýta áhuga erlendra fjölmiðla á málinu til að kynna málstað Íslands og leiðrétta þann mikla misskilning sem verið hefur ríkjandi erlendis.

Eftir að forsetinn tók ákvörðun sem kom líklega flestum í óvart, en var þó í samræmi við fyrri yfirlýsingar hans og gjörðir, brást ríkisstjórnin algjörlega í þessum tveimur grundvallaratriðum. Áður en lengra er haldið vil ég þó nefna að ég vonast enn til að hægt verði að skapa samstöðu um úrlausn málsins og raunar hafa birst ýmis teikn um að það kunni að takast. Auk þess er málið allt, ekki hvað síst umræðan erlendis, að þróast okkur í hag.

Áður en út í það er farið er þó rétt að fara yfir atburðarás síðustu daga:

Ríkisstjórnin, sem hefði átt að búa sig undir kynningarstarf og hafa allt til reiðu, hver sem niðurstaða forsetans yrði, virðist í engu hafa sinnt undirbúningi. Fræg eru ummæli forsætisráðherra um að það væri ekkert plan B í efnahagsmálum og sama nálgun virðist hafa ráðið för í þessu tilviki. Áður en forsetinn kynnti ákvörðun sína hefði átt að vera búið að útskýra fyrir erlendum fjölmiðlum, sem þá þegar voru farnir að fjalla um málið, um hvað væntanleg ákvörðun forsetans snérist. Strax og forsetinn kynnti niðurstöðuna hefði stjórnin átt að senda út fréttatilkynningu á nokkrum erlendum tungumálum og halda svo blaðamannafund til að koma þeim skilaboðum á framfæri að aldrei hefði annað staðið til en að Íslendingar stæðu við allar lagalegar skuldbindingar sínar og jafnvel meira til.
Svo hefði átt að útskýra hver væri ástæða hinnar miklu óánægju íslensks almennings. Vissulega var það erfitt fyrir stjórnina í ljósi þess að hún hefur talað mjög gegn afstöðu meirihluta þjóðarinnar en nú gafst tækifæri til að bæta úr því.

Stjórnin hefði getað lýst því yfir að hún hefði gert hvað hún gat til að fá frumvarpið samþykkt, ekki vegna þess að það sé gott eða sanngjarnt í okkar garð heldur vegna hótana Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Breta, Hollendinga og Norðurlandanna. Stjórnin hefur haldið því fram fullum fetum heima fyrir að þessi sé raunin. Telji ráðherrarnir raunverulega að Norðurlöndin taki þátt í þvingunaraðgerðum gegn okkur ber henni að mótmæla því formlega við ríkisstjórnir þeirra landa. Jafnframt þarf að koma þeim skilaboðum á framfæri við umheimin, og ekki hvað síst almenning í umræddum löndum, að ríkisstjórnir þeirra beiti sér með þessum hætti (enda er almenningur á Norðurlöndum andvígur því að komið sé fram við Ísland með slíkum hætti).

Að því búnu hefðu ráðherrarnir getað útskýrt að þeir skilji reiði almennings á Íslandi enda sé um að ræða nauðungarsamninga þar sem gert sé ráð fyrir að við gerum meira en að fullnægja lagalegum skuldbindingum, vextirnir séu alltof háir, greiðslur til Breta og Hollendinga séu mun hærri en nemur lágmarkstryggingunni og svo framvegis. Loks hefði átt að benda á að þrátt fyrir allt þetta hafi ákvörðun forsetans ekki snúist um þessi mál heldur eingöngu hvort setja skuli öryggisfyrirvara við ríkisábyrgð sem íslenska ríkið hefur verið þvingað til að veita.

Því miður voru viðbrögðin önnur. Blásið var til blaðamannafundar sem einkenndist af reiði í garð forsetans og fullyrðingum um að hegðun hans væri óábyrg, hagkerfi Íslands væri stefnt í voða og inngrip forsetans óþolandi í ljósi þess að samningarnir væru þeir bestu sem völ væri á. Í framhaldinu var dreift fréttatilkynningu með sama boðskap og getið um að seinna mundi fylgja útskýring á því að Íslendingar ætluðu eftir sem áður að standa við lagalegar skuldbindingar sínar.

Þar fór forgörðum stórkostlegt tækifæri til að útskýra stöðu Íslands og sameina um leið þjóðina. Þess í stað var ýtt undir sundrung innanlands og málstaðurinn skaðaður verulega útávið. Ekki var við öðru að búast en að viðbrögð ríkisstjórnarinnar, sem áfram staglaðist á því að samningarnir væru mjög af hinu góða og afstaða forsetans forkastanleg, mundi kallað á þær fréttir sem í fyrstu birtust í erlendum fjölmiðlum.

Nú hefur hins vegar tónninn breyst verulega í erlendu miðlunum, ekki hvað síst fyrir tilstuðlan Íslendinga sem sjálfir hafa tekið uppá því að verja málstað þjóðarinnar í erlendum miðlum. Orð eins af málsvörum InDefence voru lýsandi fyrir ástandið. Eftir fjölda viðtala við marga af útbreiddustu fjölmiðlum heims spurði hann í viðtali á Rás 2 „…hvernig stendur á því að ég, Jóhannes Þ. Skúlason, grunnskólakennari úr Breiðholtinu, er að kynna málstað Íslands í þessari miklu milliríkjadeilu en ekki ríkisstjórnin?“

Margir leiðara- og pistlahöfundar hafa tekið upp málstað Íslands , fjármálaþáttur CNN var helgaður málinu. Þáttarstjórnandinn spurði hverjum dytti í hug að Íslendingar gætu tekið á sig kröfu uppá 20.000 dollara á mann og ræddi svo réttarstöðu íslands. Fræðimenn og álitsgjafar hafa bent á að krafan á Ísland sé há og ósanngjörn og kannanir á erlendum vefmiðlum hafa sýnt afgerandi stuðning við málstað Íslendinga (enda þótt menn teldu málið snúast um að Íslendingar ætluðu ekkert að borga).
Svo bættist við stuðningur frá Eystrasaltsríkjum og yfirlýsing norska utanríkisráðherrans um að fyrirgreiðsla frá Norðurlöndunum væri ekki háð afgreiðslu Icesave (gagnstætt málflutningi okkar eigin ríkisstjórnar!). Ég hef raunar fengið fullvissu um að norski miðflokkurinn, sem er einn af stjórnarflokkunum í Noregi, hefur áfram haldið málstað Íslendinga á lofti innan ríkisstjórnarinnar.
Leiðari Financial Times benti á að það væri vitfirring að ætla að bresk eða hollensk stjórnvöld hefðu veitt sams konar ábyrgðir og þau krefja Íslendinga um.
Aðal-ráðgjafi ríkisstjórnar Íslands í réttarfarsmálum, Eva Joly, var afdráttarlaus í að lýsa því yfir að Íslendingum bæri ekki að veita ríkisábyrgð og ættu að semja að nýju.

Fjölmörg önnur dæmi mætti nefna og allt þetta gerist þrátt fyrir að okkar eigin ríkisstjórn hafi haldið fram rökum Breta og Hollendinga, þ.e. því að rétt væri að fallast á kröfurnar og óábyrgt væri af forsetanum að skjóta málinu til þjóðarinnar.

Nú hafa forystumenn í stjórnarflokkunum lýst því yfir að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem tekin verði afstaða til þess hvort staðfesta skuli Icesave-lögin en einnig þess hvort ríkisstjórnin eigi að lifa. Það er afleitt að stjórnvöld skuli þannig enn ætla að gera þetta mál, sem ætti frekar en nokkuð annað mál að sameina þjóðina út á við, að máli sem sundrar enn meira en orðið er. Það er sérstaklega óheppilegt að líf ríkisstjórnarinnar verði lagt að veði í þjóðaratkvæðagreiðslunni því þá kemur upp sú hættulega staða að ríkisstjórnin á allt sitt undir því að hvorki gangi né reki og ógnunin að utan verði sem mest. Einungis þannig virkar málflutningur ríkisstjórnarinnar trúverðugur og ljóst er að samningarnir fá ekki meirihlutafylgi nema takist að hræða þjóðina til fylgis við þá. Þar með er komin upp sú afleita staða að þeir sem eiga að vera málsvarar íslands út á við eiga pólitískt líf sitt undir því að allt gangi á afturfótunum fram að Icesave-atkvæðagreiðslunni. Nokkrir stjórnarliðar hafa nú þegar lýst því yfir að ekkert jákvætt muni gerast fyrr en eftir atkvæðagreiðsluna.

Ég hef því lagt til að kannaður verði möguleikinn á því að allir flokkar á þingi myndi samráðshóp sem vinni að sameiginlegri lausn málsins með aðstoð samningamanna og milligönguaðila. Það er ekki í fyrsta skipti sem við framsóknarmenn á þingi leggjum slíkt til. Það höfum við gert á mörgum stigum þessa máls án þess að auglýsa það sérstaklega í fjölmiðlum. Raunar töluðum við fyrir samráða allra flokka allt fram að síðasta formannafund fyrir lokaatkvæðagreiðsluna í þinginu.

Með þessu móti gæti baráttan fyrir sanngjarnri meðferð orðið að afli sem sameinar þjóðina fremur en að sundra henni. Velji hins vegar ríkisstjórnin að halda atkvæðagreiðslu sem snýst bæði um Icesave og ríkisstjórnina verðum við undir það búin. Ef ríkisstjórnin félli eftir slíka atkvæðagreiðslu væri a.m.k. stærstu hindruninni fyrir endurreisn íslensks efnahagslífs rutt úr vegi.

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson
Formaður Framsóknarflokksins

(pistlillinn að ofan var í rafrænu fréttabréfi Framsóknarflokksins sem var sendur út þann 8. janúar 2010)

Stjórnarandstaða, efnahagsmál og ESB

Thu, 28 May 2009 23:20:00 GMT

Ágætu flokkssystkin!
Alþingi hefur nú setið í um tvær vikur. Þingflokkur Framsóknar mætir öflugur til leiks og er gaman að sjá og finna hversu vel okkur hefur tekist að stilla saman strengi okkar. Og það þrátt fyrir að fimm af níu manna þingflokki eru að setjast inn á Alþingi í fyrsta sinn. Það er ljóst að andi samstöðu og einurðar, sem vakinn var á flokksþinginu í janúar, lifir enn góðu lífi. Það veit á gott fyrir starfið og verkefnin framundan.

Nú situr sumarþing, enda ekki vanþörf á. Brýn mál bíða úrlausnar; það brýnasta að mati okkar framsóknarmanna, er að koma fyrirtækjum og heimilum til bjargar. Staða þeirra hefur versnað dag frá degi og því miður virðist sem ríkisstjórnin ætli að fara sér hægt í þeim efnum. Félagsmálaráðherra telur reyndar að það eina sem þurfi að gera, sé að blása fyrirtækjum baráttuanda í brjóst, þá muni þau byrja að ráða fólk! Ef það væri lausn á vanda þeirra, þá er það vel sloppið. En svo auðvelt er nú málið ekki; bankarnir eru í miklum vandræðum og á meðan svo er, gerist lítið í fyrirtækjunum. Forsætisráðherra flutti landsmönnum á dögunum skýrslu um stöðu efnahagsmála. Ekkert kom þar nýtt fram, sem máli skiptir. Ráðherra var tíðrætt um að verkefnið framundan væri gríðarlega erfitt. Það er ekkert nýtt fyrir okkur framsóknarmenn, enda lögðum við fram ítarlegar efnahagstillögur til lausnar á bráðavanda heimila og fyrirtækja strax í febrúar. Á þær var ekki hlustað og sorglegt er til þess að hugsa að staða heimila og fyrirtækja skuli hafa versnað mjög á þeim tíma sem liðinn er. Svo virðist sem Samfylkingin stjórni að mestu leyti vegferð ríkisstjórnarinnar, en nú er þingsályktun ríkisstjórnarinnar um umsókn að ESB rædd á Alþingi. Frá fyrstu mínútu er ljóst að málið er Vinstri grænum erfitt, því ráðherrar þeirra létu sig vanta við upphaf umræðna. Það er vissulega umhugsunarvert að ríkisstjórn sem boðar samstöðu, skuli sjálf ekki sýna meiri samstöðu þegar þetta stóra mál kemur fyrir þingið. Framsókn og Sjálfstæðisflokkurinn hafa lagt fram sameiginlega tillögu um hvernig skuli staðið að því að undirbúa hugsanlega aðildarumsókn að ESB. Samkvæmt þeim samtölum sem ég hef átt við marga, sem láta sig málefni ESB varða, er vandaður undirbúningur það sem öllu máli skiptir. Tillaga okkar sem miðjuflokks er tillaga um samstöðu og samvinnu til að réttlátt tillit sé tekið til allra sjónarmiða, áður en lagt er í‘ ann til Brussel.

Fjárkúgun?

Mon, 11 May 2009 19:03:00 GMT

Framkoma Gordons Brown í garð Íslendinga hefur verið með stökustu ólíkindum. Hún er ekki bara óþægileg vegna þeirra gríðarlegu áhrifa sem stjórn hans hefur haft á ímynd landsins. Efnahagslegt tjón af aðgerðum ríkisstjórnar Browns, og umræðunni um Ísland og Íslendinga er líka óheyrilegt.

Fyrir skömmu hitti ég og hópur fólks sem unnið hefur að því að gæta hagsmuna Íslendinga erlendis (oft kallað InDefence-hópurinn) fulltrúa breskra stjórnvalda til að afhenda rúmlega 83.000 undirskriftir gegn beitingu hryðjuverkalaganna. Við héldum auk þess fundi með breskum þingmönnum og fulltrúa utanríkisráðuneytisins.

Fulltrúum þingsins og utanríkisráðuneytisins reyndist erfitt að svara fyrir gjörðir bresku ríkisstjórnarinnar en lögðu mikla áherslu á að litið yrði til framtíðar fremur en að dvelja við það sem væri búið og gert. Við vorum því sammála að leggja ætti áherslu á að framtíðarsamskipti yrðu betri en bentum á að þá hlyti að vera eðlilegt að aflétta beitingu hryðjuverkalaganna.

Lögunum var upphaflega beitt gegn íslenska seðlabankanum og um leið ríkinu og Landsbanka Íslands. Landsbankinn var þá, og er enn, ríkisbanki. Það að íslenskt ríkisfyrirtæki skuli enn vera á slíkum lista hefur veruleg áhrif á möguleika okkar á að endurreisa fjármálakerfið, svo ekki sé minnst á ímynd landsins.

Fulltrúi utanríkisráðuneytisins gerði okkur grein fyrir því að hryðjuverkalögunum yrði ekki aflétt fyrr en endanlega hefði verið gengið frá greiðslu vegna Icesave. Einn í hópnum gerðist þá svo ósvífinn að spurja hvort ekki mætti kalla þetta fjárkúgun. Þá varð fátt um svör og umræðunni var beint á aðra braut (umræðu um að Bretar kynnu að aðstoða okkur við inngöngu í Evrópusambandiðí framtíðinni).

Ekkert vestrænt ríki annað en Ísland mundi sætta sig við að vera beitt hryðjuverkalögum. Beiting laganna hefði enda aldrei komið til greina gagnvart stærra ríki. Breskir lögmenn bentu á það (m.a. í Financial Times) fljótlega eftir beitingu laganna að þau rök breskra stjórnvalda að löginn tækju til fleiri þatta en hryðjuverka hefðu ekkert að segja enda væri hlutverk laganna að vinna gegn hryðjuverkum. Fjármálahluti þeirra er settur í þeim tilgangi og felur af þeim sökum í sér miklu víðtækari heimildir en finna má í öðrum lögum.

Nú verða íslensk stjórnvöld að tala hreint út við bresk stjórnvöld og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þau þurfa að fara fram á að gerð sé grein fyrir því hversu mikil afskipti bresk stjórnvöld hafi haft af AGS vegna Íslands, fara fram á að árásum Brown-stjórnarinnar linni og hryðjuverkalögunum verði aflétt.

Ísland getur ekki unað þeirri stöðu að vera látið semja um greiðslu hundruða milljarða króna undir ógnunum og hugsanlegri misbeitingu alþjóðastofnana.

Ég hvet alls ekki til þess að stjórnmálasambandi við Bretlandi verði slitið nú, enda er best að reyna til þrautar að leysa deiluna eftir diplómatískum leiðum. Hins vegar hljóta menn að velta því fyrir sér hvort eðlilegt sé að viðhalda óbreyttum diplómatískum samskiptum við ríkisstjórn Gordons Brown ef hún hyggst þvinga okkur til að taka á okkur gríðarlegar fjárhagslegar skuldbindingar og beita til þess hryðjuverkalögum, árásum í fjölmiðlum og á þinginu og jafnvel að hindra möguleika okkar á efnahagslegri endurreisn með afskiptum af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum.

Þetta er staðan. Henni má ekki leyna fram yfir kosningar

Thu, 23 Apr 2009 20:31:00 GMT

Endurskoðunarfyrirtækið Deloitte og matsfyrirtækið Oliver Wyman hafa um langt skeið unnið að mati á verðmæti eigna sem fluttar verða úr gömlu bönkunum í þá nýju. Úttektin felur ekki aðeins í sér upplýsingar um stöðu bankanna sjálfra heldur íslenska hagkerfisins í heild, fyrirtækja og heimila.

Tilkynnt hafði verið um að matið yrði birt eigi seinna en á miðnætti 15. apríl síðast liðinn. Ekkert varð af birtingunni þá, en vonir stóðu til að upplýsingarnar yrðu birtar fyrir kosningar. Nú virðst ljóst að ríkisstjórnin ætli að bíða með birtingu þessara grundvallarupplýsinga um stöðu íslenskra efnahagsmála fram yfir kosningar.

Endurtekin frestun á birtingu upplýsinga, sem ríkisstjórnin hefur nú þegar fengið, vekur spurningar. Er birtingu upplýsinganna frestað vegna þess að staðan er mun verri en talið var? Í því fælist að fullyrðingar Framsóknarflokksins um raunverulegt ástand efnahagsmála og nauðsyn þess að færa niður skuldir væru réttar.

Niðurstaða matsins

(allar tölur eru námundaðar skv. drögum)

Það er óforsvaranlegt að fara í kosningar án þess að gera þjóðinni grein fyrir raunverulegri stöðu efnahagsmála. Auk þess þótti mér taka steininn úr þegar áfram var haldið gagnrýni á tillögu Framsóknar um skuldaleiðréttingu þegar stjórnin hefur undir höndum upplýsingar sem sýna fram á að málflutningur þeirra um kostnað stenst ekki. Jafnframt sýna upplýsingarnar að tillögurnar eru enn framkvæmanlegri og nauðsynlegri en talið var og raunar spurning hvort 20% duga til.

Ég tel því fulla ástæðu til að gera grein fyrir helstu niðurstöðum matsins og skora á ríkisstjórnina að birta skýrsluna í heild fyrir kosningar.

Við hrun bankakerfisins voru eignir bankanna metnar á um 14.400 milljarða króna.

Eftir hrunið var bönkunum skipt í gamla og nýja banka. Ákveðið var að flytja lán að nefnverði um 6.000 milljarða króna úr gömlu bönkunum yfir í þá nýju. Eftir urðu verstu lánin, fjárfestingafélög, erlendar eignir bankanna osfrv. Eins og ég hef all-oft nefnt var gert ráð fyrir um að lánin færðust yfir í nýju bankana á um 50% afskrift. [Í það hef ég margoft vísað í umræðunni um skuldaleiðréttingu. Sú staðreynd var dregin í efa en síðan kom reyndar fram í fjölmiðlum að afskriftin væri a.m.k. 50%.]

Afskriftin var áætluð með því að fara yfir stöðu fyrirtækja sem voru með lán sem færðust í nýju bankana og meta hvað væri líklegt að mikið tapaðist.

Lán uppá 6.000 milljarða voru semsagt keypt af nýju bönkunum á um 3.000 milljarða.

Nú hefur þetta breyst.

Vegna endurmats og þess hversu hratt hefur fjarað undan atvinnulífinu undanfarnar vikur og mánuði var ákveðið að 2.000 milljarðar til viðbótar af milljörðunum 6.000 væru ónýt lán. Þau lán fara því aftur í gamla bankann og eftir standa í nýju bönkunum 4.000 milljarðar að nafnverði. En þeir 4.000 milljarðar verða þó aftur afskrifaðir um helming. Þ.a. í raun er aðeins gert ráð fyrir að í gegnum nýju bankana innheimtist 2.000 milljarðar af upphaflegum 14.400 milljörðum.

Þessar tölur fela í sér að gert sé ráð fyrir algjöru hruni íslensks efnahagslífs.

Það er með öðrum orðum gert ráð fyrir að ekki aðeins verði stórfellt tap vegna fjárfestingafélaga heldur muni stór hluti íslenskra rekstrarfyrirtækja fara í þrot.

Sömu aðilar, Deloitte og Oliver Wyman höfðu áður metið hlutfall þeirra fyrirtækja sem þóttu lífvænleg og komist að þeirri niðurstöðu að það væri um 30%. Það var fyrir endurmatið sem getið er um að ofan.

Þegar gert er ráð fyrir slíku hruni, hvaða von hafa þá þau 30% sem eftir eru þegar atvinnuleysi er orðið slíkt að ekki eru til tekjur til að standa undir verslun og þjónustu? Hverjar verða svo afleiðingarnar fyrir ríkið þegar tekjuskattar og neysluskattar þorna upp á sama tíma og ríkið stendur frammi fyrir gífurlegri útgjaldaaukningu? Það er ekki hægt að leysa þann vanda með því að hækka skatta, því að skattstofnarnir eru horfnir, og ekki heldur með því að segja upp fólki, því að ekki verður á atvinnuleysið bætandi.

Niðurstaðan er sú að matið á íslensku bönkunum og stöðu íslenskra fyrirtækja er það að hér sé að hefjast fullkomið kerfishrun. Allsherjarhrun íslensks efnahagslífs.

Þetta sýnir að sú gagnrýni sem sett hefur verið fram á skuldaleiðréttingu fæst ekki staðist og að fullyrðingar um að ástand efnahagsmála sé að lagast eru ekkert annað en blekkingar af hálfu ríkisstjórnar sem býr yfir þessum upplýsingum.

Það þarf að upplýsa fólk um ástandið vegna þess hversu alvarlegt það er en einnig vegna þess að við höfum stórkostleg tækifæri til að vinna á ástandinu. Þ.e. með því að framkvæma skuldaleiðréttingu áður en íslenska hagkerfið hrynur algerlega og lítið sem ekkert innheimtist. Þörfin fyrir skuldaleiðréttingu er meiri á Íslandi en nokkurs staðar annars staðar og tækifærin til að ráðast í slíkar aðgerðir eru meiri en nokkurs staðar annars staðar. Það þarf bara að þora að ráðast á vandann og það þarf að gerast strax því að innan skamms verður það of seint.

Icesavelán eða 15.400-30.000 störf?

Mon, 20 Apr 2009 20:22:00 GMT

Frá upphafi hefur umræðan um Icesave-skuldbindingarnar verið mér mikið áhyggjuefni. Um er að ræða stærstu skuldbindingu í sögu þjóðarinnar en stjórnvöld hafa hvorki gert sér grein fyrir mikilvægustu staðreyndum málsins né haft hugmynd um hvernig best er að taka á því.

Staðreyndin er sú að mjög sterk rök íslenskra og erlendra lögfræðinga þess efnis að Íslendingum beri ekki að ábyrgjast Icesave-reikningana hafa ekki verið hrakin. Auk þess hefur sterk samningsstaða okkar í þessu gríðarlega hagsmunamáli lítið verið notuð (vonandi breytist það með nýju samninganefndinni).

Því hefur mjög verið haldið á lofti að við eigum ekki annan kost en að gefa eftir í málinu til að móðga ekki erlendar þjóðir. Sama fólk talar svo yfirleitt um að svo og svo mikið muni innheimtast og skaðinn verði e.t.v. ekki svo ýkja mikill. Við það bætist ýmiss konar órökstudd umræða um stöðu mála. Í flestum tilvikum virðast stjórnmálamenn og aðrir sem um málið fjalla ekki átta sig á því hvað snýr upp né niður.

Nýjasta dæmið eru viðbrögðin við fréttum af stöðu Heritable bankans í London, en hann var í eigu Landsbankans. Menn voru fljótir að rugla þessu breska dótturfélagi Landsbankans saman við Icesave og álykta sem svo að miklu meira fengist upp í Icesaveskuldirnar en áætlað var.

Á Vísi birtist frétt undir fyrirsögninni:

,,Fjármálaráðherra: Gott að það séu til verðmæti fyrir Icesave”:

„Það er gott að þarna séu verðmæti til staðar en það skiptir miklu hvernig þeim er ráðstafað í þágu þjóðarinnar,” segir Steingrímur J. Sigfússon, fjármálaráðherra og formaður Vinstri grænna, um óvænta stöðu sem er komin upp í Icesave-málinu. Hann segir samningaferlið viðkvæmt.

Í fyrsta lagi eru peningar breska bankans Heritable Bank því miður ekki til ráðstöfunar fyrir Íslendinga og í öðru lagi hafa þessar innistæður ekkert með Icesave að gera. Reyndar hef ég grun um að Steingrímur hafi í raun ekki sagt að sú væri raunin.

Áður hafa þó þingmenn Samfylkingarinnar, sem talað hafa mikið fyrir Icesave-samningunum, gengið ótrúlega langt í að halda því fram að lítið muni standa eftir af skuldum þegar eignir Landsbankans hafa verið seldar. Þeir hafa ekki mátt heyra minnst á að Íslendingar hafi samningsstöðu í málinu og sýndu ofsafengin viðbrögð ef staðan í Icesave-deilunni var tengd við beitingu hryðjuverkalaga. Það breyttist þó skyndilega þegar skýrsla barst frá breska þinginu þar sem fram kom að beiting hryðjuverkalaga hefði verið óeðlileg.

Rétt er að árétta að Heritablebankinn var gamall banki í Mayfair í London sem sérhæfði sig í að þjónusta tiltölulega vel stæða viðskiptavini. Icesave stendur hins vegar til að fjármagna með eignasafni Landsbankans sem er töluvert annað. Reyndar virðast stjórnvöld ætla að halda mati á eignum bankans leyndu, en birtingu skýrslu um eignasafn bankans var óvænt frestað. Niðurstaðan mun enda vera enn verri en menn óttuðust og bendir þá væntanlega til þess að hin óhóflega bjartsýni um Icesave hafi ekki verið á rökum reist.

Þá eru þó eftir tvær mikilvægar staðreyndir í málinu:

Í fyrsta lagi eru verulegar líkur á að neyðarlögin sem Icesave-uppgjörið á að byggja á verði dæmd ólögmæt. Við þær aðstæður gæti ríkið orðið ábyrgt gagnvart öðrum kröfuhöfum vegna þess sem sett var í Icesave.

Í öðru lagi má ekki gleyma því að jafnvel þótt neyðalögin héldu og sala á eignum Landsbankans færi fram úr björtustu vonum eru vextir af láninu, sem til stendur að taka til að standa undir skuldbindingunni þar til eignir verða seldar, gíkantískir:

Ef vextir af Icesave-láninu verða 6,7% mun einungis vaxtakostnaðurinn nema hátt í 50 milljörðum ári (miðað við varfærnislega áætlað gengi breska pundsins). Ef skatttekjur eru meðteknar mundu 50 milljarðar nægja til að standa undir meðallaunum fyrir 15.400 manns á Íslandi. Fjöldi afleiddra starfa gæti verið álíka mikill.

Hvernig sem á málið er litið er ljóst að hagsmunirnir eru slíkir að það er með öllu óásættanlegt að fulltrúar ríkisstjórnarinnar skuli fremur hafa talað máli breskra stjórnvalda en íslensks almennings. Þótt orðið landráð hafi e.t.v. verið ofnotað í umræðu að undanförnu hafa menn líklega hvergi komist janf-nálægt því og í deilunni um Icesave og hryðjuverkalögin.

Árás uppgötvast

Thu, 09 Apr 2009 12:31:00 GMT

Það er undarlegt að fylgjast með þingmönnum núverandi ríkisstjórnar, og þeirrar síðustu, kveða sér hljóðs á Alþingi til að hneykslast á því framferði sem Bretar hafi sýnt með beitingu hryðjuverkalaga, nú hálfu ári eftir atburðinn.

Þingmennirnir treysta sér til að mótmæla árás á þjóð sína núna meira en sex mánuðum eftir að árásin var gerð vegna þess að þeir lásu í breskri skýrslu að það að beita Íslendinga hryðjuverkalögum hefði verið óviðeigandi. -Skýrslu frá breska þinginu, sama þingi og beitti lögunum. Það er því ekki nóg með að stjórnvöld hafi ekki gripið til varna gegn árás erlends ríkis, kvalarinn sjálfur þurfti að segjast hafa gengið of langt til þess að þingmennirnir íslensku þyrðu að taka undir.

Þingmenn Framsóknarflokksins fordæmdu árásina strax og hún var gerð og kröfðust þess að ríkisstjórnin brygðist við. Ræða Guðna Ágústssonar að því tilefni var ein af þeim eftirminnilegustu á þinginu í seinni tíð (sjá neðsta á síðunni sem opnas hér: http://www.althingi.is/altext/hlusta.php?raeda=rad20081015T142028&horfa=1. Ríkisstjórnin hafði hins vegar ekki fyrir því að mótmæla árás á þjóðina. Ráðherrar Sjálfstæðisflokks tóku ekki einu sinni upp símann til að mótmæla aðgerðunum og Samfylkyngin lagðist flöt. Þar á bæ þykir enda óviðeigandi að andmæla útlendingum. Sama fólk mótmælir nú í heilagri reiði eftir að hafa lesið í bresku skýrslunni að það sé í lagi.

Mér og fleira fólki ofbauð svo viðbrögð, eða viðbragðaleysi, stjórnvalda á sínum tíma að við hófum okkar eigin baráttu gegn beitingu hryðjuverkalaganna. Með því hófust afskipti mín af stjórnmálum. Það var þó sama hversu hart við lögðum að ríkisstjórninni að bregðast til varna fyrir þjóðina. Lítið sem ekkert gerðist. Í millitíðinni var allt gefið eftir í samningaviðræðum um Icesave þrátt fyrir sterka stöðu okkar á þeim vettvangi. Það verður forvitnilegt að sjá viðbrögð Samfylkingarinnar í framtíðinni þegar á fjörur okkar rekur skýrsla um að óréttmætt hafi verið að þvinga Íslendinga til að ábyrgjast Icesave skilyrðislaust.

Nýlega fór ég og hópurinn sem barðist gegn beitingu hryðjuverkalaganna (www.indefence.is) til fundar við breska þingmenn og fulltrúa utanríkisráðuneytisins þar í landi til að mótmæla valdbeitingunni. Þar kom fram að við gætum ekki vænst þess að hryðjuverkalögunum yrði aflétt fyrr en við hefðum fallist á að taka á okkur Icesave-skuldbindingarnar. Þegar einn fundarmanna gerðist svo djarfur að spurja hvort ekki mætti kalla þetta fjárkúgun varð fátt um svör.

Ríkisstjórn Íslands hefur enn ekki mótmælt því að þjóðinni sé stillt upp við vegg með þessum hætt. Það hefur reyndar ekki einu sinni verið greint frá því opinberlega að þessi sé raunin.

Þegar við reyndum á sínum tíma að vekja þingið og ráðuneytin af dróma var ekkert sem þingmönnum Samfylkingarinnar mislíkaði jafn-mikið og að við skyldum tengja saman umræðuna um beitingu hryðjuverkalaganna og Icesave. Þessu yrði að halda aðskildu. Nú er hins vegar mikil áhersla lögð á að skýrsla breska þingsins um beitingu hryðjuverkalaganna muni styrkja samningsstöðu okkar í Icesave-deilunni.

Erlendir fræðimenn hafa nú bent á að skuldaleiðrétting sé óumflýjanleg. Bæði hér og í löndum sem eru ekki í nærri jafn-góðri stöðu til að framkvæma slíkt og Íslendingar. Til landsins komu menn sem hvöttu íslensk stjórnvöld til að verja þjóð sína fyrir efnahagslegu hruni með skuldaniðurfellingu. Sumir þeirra ganga reyndar miklu lengra í þeim efnum en Framsókn sem aðeins hefur talað fyrir skuldaleiðréttingu sem nemur áhrifum verðbólgu frá upphafi krísunnar (með því að afskriftir séu að hluta látnar ganga áfram til skuldaranna). Málflutningur hagfræðingana virðist þó ekki duga til að hreyfa við stjórnvöldum og gera þeim ljóst hversu alvarlegt ástandið er. Við verðum bara að vona að fljótlega berist til landsins skýrsla um málið.

Róttækar aðgerðir

Mon, 30 Mar 2009 22:08:00 GMT

Þegar Framsóknarflokkurinn lagði fram tillögur í 18 liðum í efnahagsmálum tóku stjórnarflokkarnir þær óstinnt upp. Þeir voru ósparir á gagnrýni og tóku einn lið út sem dæmi um að þær gengju ekki upp. Sú gagnrýni var ómálefnaleg í hæsta máta og í sumum tilfellum mátti af henni ráða að menn skildu ekki tillögurnar eða hefðu ekki lesið þær. Tillögurnar voru ennfremur tortryggðar sem kosningaáróður Framsóknarflokksins. Þær voru og eru hins vegar hugsaðar sem innlegg í umræðuna um hvað megi gera til bjargar heimilunum í landinu.

Þegar aðrir fóru að taka undir tillögurnar var farið að tína til ýmsar aðgerðir sem stjórnin hafði vissulega lagt í. En þær voru eingöngu plástur, smyrsl og sárabætur í augum fólks sem stóð frammi fyrir atvinnuleysi, missi húsnæðis og upplausn heimilisins. Lög um að virðisaukaskattur á viðhald húsnæðis skyldi að fullu frádráttabær nýtast ekki nema þeim fáu sem þó eiga peninga til að leggja í viðhald húsnæðis. Ýmsar slíkar sárabætur eru í vinnslu á ýmsum stigum í stjórnkerfinu og óvíst hvað verður um afdrif þeirra.

Engar almennar aðgerðir sem koma flestum til góða hafa litið dagsins ljós. Áður en lagt var í sértækar aðgerðir hefði átt að leggja í þá miklu vinnu sem er að leggja fram þessar almennu tillögur. Tillögur Framsóknarflokksins snúast ekki eingöngu um leiðréttingu húsnæðislána heldur er einnig tekið á vanda bankanna, peningastefnunni, atvinnumálum og fasteignamarkaði svo eitthvað sé nefnt. Við getum ekki og megum ekki grafa okkur niður í pólitískar skotgrafir vegna þess að góðar tillögur koma frá öðrum en okkur sjálfum. Við verðum að ræða þær af fullri sanngirni og með opnum huga og finna flöt til að hrinda þeim í framkvæmt. Þannig viljum við vinna!

Óskiljanleg vaxtaákvörðun

Thu, 19 Mar 2009 14:50:00 GMT

Á Vesturlöndum er rík áhersla lögð á sjálfstæði Seðlabanka. Á Íslandi gripu stjórnvöld hins vegar inní starfsemi bankans með afgerandi hætti. Það var réttlætt á grundvelli alvarlegs ástands í efnahagsmálum. Vissulega var alvarlegt ástand í efnahagsmálum en maður veltir því fyrir sér hvaða árangur varð af breytingunum.
Hinir nýskipuðu fulltrúar stjórnvalda í Seðlabankanum tilkynntu í morgun um 1% vaxtalækkun, úr 18% í 17%. Þessi ákvörðun jaðrar við að vera kvikindisleg.

Við þær aðstæður sem nú eru ríkjandi í hagkerfinu er fráleitt að halda vöxtum svo háum. Réttlæting Seðlabankans er enn sem fyrr verðbólga og gengi krónunnar.
Gengi krónunnar er stýrt með gjaldeyrishöftum. Þeir sem Seðlabankinn er hræddur um að selji krónurnar sínar ef vextir lækka meira geta ekki selt krónurnar sínar. Þeim er bannað það með lögum. Á meðan vextirnir eru svona háir njóta þessir sömu krónubréfaeigendur, sem læstir eru inni með eignir sínar, hins vegar hárra vaxta sem Íslendingar þurfa að miklu leyti að borga. Vaxtatekjunum fá þeir reyndar að skipta úr krónum þ.a. hinir háu vextir þýða í raun meira útstreymi en lægri vextir.

Verðbólga er enn síður áhyggjuefni en áhrif á gengi krónunnar. Þegar atvinnuleysi er komið yfir 10%, kaupmáttur minnkar hratt, verslun og viðskipti dragast hraðar saman en dæmi eru um áður og því er spáð að að meðaltali fara hátt í 10 fyrirtæki í þrot á dag er verðbólga ekki áhyggjuefni. Sú verðbólga sem nú mælist er afleiðing af atburðum sem búnir eru að gerast. Engin merki eru um áframhaldandi verðbólgu.

Um allan heim hafa seðlabankar lækkað vexti hratt og mikið til að reyna að koma hagkerfinu í gang. Ísland, sem þarf öðrum fremur á því að halda að endurræsa hagkerfið, býr hins vegar við kæfandi okurvexti.

Vextir breska seðlabankans eru nú 0,5% þrátt fyrir að verðbólga mælist sexfalt hærri, 3%. Seðlabanki Bandaríkjanna er nú með rétt-rúmlega 0% vexti. Vaxtastig á Íslandi eru því í hróplegu ósamræmi við það sem gengur og gerist annars staðar.

Íslensk stjórnvöld þurfa að lýsa því yfir að það sé eindreginn vilji þeirra að vextir verði lækkaðir verulega og hinir nýju stjórnendur Seðlabankans verða að sýna að ráðning þeirra hafi verið til einhvers.

Ofurhagfræðingur sammála Framsókn

Sat, 14 Mar 2009 14:49:00 GMT

Mark Flanagan starfsmaður Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafnaði hugmyndum um kerfisbundna 20% niðurfellingu skulda (eða því að skuldir allra verði miðaðar við verðlagsvísitölu fyrir upphaf fjármálakrísunnar og gengishrunsins) á fundi með blaðamönnum í gær.

Fyrir skömmu átti ég, ásamt þremur ráðgjöfum, fund með fulltrúum IMF þar sem við kynntum tillögur sem Framsóknarflokkurinn hefur sett fram í efnahagsmálum, einkum tillögu um flata 20% lánaafskrift. Á fundinum upplýsti fulltrúi sjóðsins að hann væri sammála okkur um allar forsendur sem og nauðsyn þess að fara í flatar (kerfisbundnar) lánaafskriftir.

Við ræddum það jafnframt að skoða bæri hvort finna mætti formúlu sem skilaði hagkvæmari dreifingu en flöt 20% enda lá fyrir vilji til að bæta tillöguna ef finna mætti enn hagkvæmari leiðir (en slíkt þarf að byggjast á mjög greinargóðum upplýsingum). Auk þess vorum við sammála um að ef mjög stór hluti þjóðarinnar teldist uppfylla skilyrði fyrir flatri skuldaniðurfellingu mundi vart borga sig að ætla að skilja hluta skuldara útundan.

Að yfirferð lokinni snéru áhyggjur fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins einkum að því að ef tillögurnar næðu fram að ganga kynnu kröfuhafar að gera sér von um töluvert MEIRI heimtur af lánum til íslenskra banka en ella. Það væri því æskilegt að semja við kröfuhafa áður en niðurfellingin (og þær auknu tekjur sem af henni gætu leitt) ættu sér stað.

Fulltrúi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sló algjörlega út af borðinu tillögur á borð við þær sem ríkisstjórnin hefur talað fyrir. Þ.e. sértækar aðgerðir þar sem hvert tilfelli fyrir sig yrði metið og aðstoð svo úthlutað. Fullyrt var að slíkar leiðir væru ófærar.

***

Yfirlýsingar Mark Flanagan í gær eru því mjög í andstöðu við það sem fram fór á fundinum. Flanagan gerði mér þó grein fyrir því að hlutverk hans væri fyrst og fremst að „bakka upp” þau stjórnvöld sem ríktu hverju sinni.

Forsætisráðuneytinu og þingmönnum Samfylkingarinnar hefur einhverra hluta vegna verið mikið í mun að kveða í kútinn tillöguna um að afskriftir af skuldum Íslendinga verði látnar ganga áfram til skuldaranna. Í þetta hefur verið eytt óvenju miklu púðri, eins og sést best á því að enn er vakið máls á hugmyndinni (sem var aðeins ein af 18 samhangandi aðgerðum í tillögunum) í því augnamiði að gera lítið úr henni. Í því skyni var m.a. sett færsla inná heimasíðu forsætisráðuneytisins. Færslan var svo fjarlægð af vefsíðunni skömmu síðar (væntanlega eftir að menn þar á bæ gerðu sér grein fyrir að athugasemdirnar hefðu verið vanhugsaðar).

Nú hefur hins vegar verið gengið skrefinu lengra og fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins blandað í málið í von um að tryggja mætti endalok hugmynda um jafnræði skuldara. [ATH: Tillagan gengur í raun útá það sama og ef verðlagsvísitala yrði færð aftur til þess sem hún var fyrir upphaf fjármálakrísunnar og lán miðuð við það. Allir skuldarar væru þá í sömu stöðu og þeir hefðu verið ef ekki hefðu orðið þeir óvæntu atburður sem ekki var hægt að gera ráð fyrir þegar lánin voru tekin. Það væru því allir í þeirri stöðu sem þeir töldu sig standa undir (nema þeir sem hafa orðið fyrir verulegum tekjumissi og þurfa viðbótaraðstoð). Auk þess mundu lánardrottnar innheimta MEIRA en ef kerfishruni yrði leyft að eiga sér stað.]

Þetta voru tillögur sem ráðgjafar okkar töldu raunhæfastar. Það er allt í lagi að vera ósammála þeim. Þegar stjórnmálamenn hafna tillögunum alfarið ættu þeir þó að geta bent á betri leið (tillögurnar má eflaust bæta eins og aðrar hugmyndir). En því var ekki að heilsa hjá stjórnarflokkunum. Þeir kepptust við að snúa útúr, t.d. með fullyrðingum um hvað tillögurnar mundu kosta mikið (þó að í raun snúist þær ekki um að auka útgjöld heldur að lágmarka tap).
Stjórvöld, sem þó hafa það hlutverk að koma með lausnir komu ekki með neitt á móti.
Öll áherslan var á að rífa niður. Semsagt „ef það kemur frá einhverjum öðrum getur það aldrei verið lausn, aðeins ógnun”.

***

Ég tók fyrst eftir hagfræðiprófessornum Nouriel Roubini um mitt ár 2007. Þar var loksins kominn maður sem þorði að gagnrýna ástandið og benda með sterkum rökum á hættuna vofði yfir. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn tók þó aðvörunum hans fálega þegar hann lýsti því fyrir fulltrúum sjóðsins árið 2006 hvernig hrunið mundi ganga fyrir sig.

Þrátt fyrir háð og spott gagnrýnenda hélt Roubini ótrauður áfram.
Loks kom í ljós að hann hafði rétt fyrir sér um allt. Fjölmiðlar fóru því að leita til hans í auknum mæli og frá því að krísan hófst hefur hann hvað eftir annað spáð rétt fyrir um þróun mála.

Prakash Loungani hagfræðingur AGS talar nú um Roubini sem „spámanninn”.
Roubini var í aðalhlutverki á heimsviðskiptaráðstefnunni í Davos í fyrra og ráðleggur nú ríkisstjórnum víða um heim.
Á þekktum lista yfir 100 mestu hugsuði heims (Prospect-listanum) er Roubini í öðru sæti fyrir að hafa stöðugt haft á réttu að standa, skref fyrir skref.

Roubini má því telja einn virtasta hagfræðing heims og áreiðanlega þann eftirsóttasta.

Eftirsóttasti hagfræðingur heims, hefur nú kveðið upp dóm í skuldalækkunarmálinu. Hann er fullkomnlega sammála Framsókn.
Ég hef verið sammála Roubini frá því að ég varð hans fyrst var. Það var því sérlega ánægjulegt að sjá að hann hefur nú komist að sömu niðurstöðu og ráðgjafar Framsóknar varðandi skuldavandann. Það gefur vonandi til kynna að hann muni hafa rétt fyrir sér hér eftir sem hingað til.

Við þurfum að líta á hagkerfið sem eina heild og meta hvernig best er að koma því aftur í gang þannig að bæði skuldarar og lánardrottnar fái sem mest útúr því. Þar er vænlegasta leiðin flöt hlutfallsleg niðurfelling svo að eitt gangi yfir alla (eins og við lækkun vísitölu) og ekki myndist neikvæðir hvatar í hagkerfinu.

So what can the government do? The easy part is lowering interest rates and buying toxic assets. The hard part, he says, will be tackling housing. Roubini says that the housing market, like a company restructuring in bankruptcy, needs to have “face value reduction of the debt.” Rather than go through mortgages one by one, he says reduction has to be “across the board…break every mortgage contract.”

Hvað getur þá ríkisstjórnin gert? Auðveldi hlutinn er sá að lækka vexti og kaupa eitraðar (óseljanlegar) eignir. Það erfiða, segir hann, er að fást við húsnæðismálin. Roubini segir að húsnæðismarkaðurinn, rétt eins og fyrirtæki sem endurskipulagt er við gjaldþrot, þurfi „nafnverðslækkun skulda” Fremur en að skoða húsnæðislán hvert fyrir sig þarf ,,flata niðurfellingu…rjúfið hvern einasta húsnæðislánasamning.”

Sjá viðtal og fleiri tilvitnanir hér:
http://www.cnbc.com/id/29598949

Hverjum ætlarðu að trúa?

Lágtsettum erindreka frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem hefur helst það hlutverk að veita ríkjandi stjórnvöldum liðsinni eða eftirsóttasta hagfræðingi heims sem hefur áunnið sér traust með því að segja það sem aðrir þorðu ekki að segja síðast-liðin þrjú ár og hafa alltaf haft rétt fyrir sér?

Nánar um Roubini
http://en.wikipedia.org/wiki/Roubini#cite_note-Prospect-2

Úrræðaleysi pólitíkusa á ögurstundu þjóðarinnar

Mon, 02 Mar 2009 14:46:00 GMT

21. janúar bauðst Framsóknarflokkurinn til að verja minnihlutastjórn Vinstri-grænna og Samfylkingarinnar vantrausti ef með því mætti svara kröfu samfélagsins um kosningar og koma strax til móts við skuldsett heimili og bæta rekstrarskilyrði atvinnulífs.
„Strax” er hér lykilorð.

Í tilboðinu um að veita minnihlutavernd sagði:

„Þetta er háð því að kosningar fari fram eigi seinna en 25. apríl næstkomandi og að strax verði ráðist í aðgerðir til að koma til móts við skuldsett heimili í landinu og bæta rekstrarskilyrði íslensks atvinnulífs. Í því felist meðal annars að mörkuð verði stefna í gjaldmiðilsmálum þjóðarinnar. Jafnframt verði komið á stjórnlagaþingi sem semji nýja stjórnarskrá íslenska lýðveldisins.”

Því var lýst yfir strax við myndun stjórnarinnar að okkur, mér og þingflokknum, og ráðgjöfum okkar þætti vanta mikið uppá trúverðugar aðgerðir til að koma til móts við skuldsett heimili og bæta rekstrarskilyrði atvinnulífs. Það varð þó úr að stjórninni var hleypt af stokkunum í trausti þess að strax yrði ráðin bót á lausnaskortinum. Það fylgdi sögunni að stjórnarflokkarnir hygðust þiggja tillögur af ráðgjöfum Framsóknar ef ekki þætti nóg að gert.

Áhersla var lögð á þröngt umboð stjórnarinnar sem var eingöngu mynduð um að ljúka afmörkuðum verkefnum sem ekki máttu bíða þær vikur sem óhjákvæmilega þyrftu að líða fram að kosningum. Bráðabirgðastjórn sem er mynduð í 80 daga, og er til-komin vegna kröfunnar um að Alþingi endurnýi umboð sitt áður en lengra er haldið, á varla að ráðast í mörg umdeild mál. Við það bætist sú staðreynd að það er eðli minnihlutastjórnar að hún þarf að semja við þingið til að koma málum í gegn. Það er því ljóst að stjórninni veitir ekki af að leggja áherslu á bráðaaðgerðir til bjargar heimilum og fyrirtækjum og undirbúa nýtt og betra fyrirkomulag stjórnmála með stjórnlagaþingi.

Tugþúsundir Íslendinga eru nú fullir örvæntingar vegna fjárhagsstöðu sinnar og eigið-fé íslenskra fyrirtækja er ýmist á þrotum eða við það að klárast. Á meðan ver ríkisstjórnin tímanum í hin ýmsu mál sem ekki voru innan þess umboðs sem áhersla var lögð á við myndun stjórnarinnar.

Við þessar aðstæður kynnti Framsóknarflokkurinn tillögur í efnahagsmálum í samræmi við fyrirvara við myndun stjórnarinnar.
Um var að ræða u.þ.b. 20 tillögur til að bregðast við því efnahagslega neyðarástandi sem þjóðin er í. Þetta voru ekki kosningatillögur flokksins heldur lausnir sem fjöldi sérfræðinga taldi æskilegastar. Fæstir þeirra eru flokksmenn enda er það stefna okkar að leita til færustu manna á hverju sviði í stað þess að einskorða ráðgjöf við flokkinn.

Sú tillaga sem mesta athygli vakti var tillagan um 20% skuldaafskrift.
Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra sló tillöguna útaf borðinu með þeim orðum að hún mundi setja Íbúðalánasjóð á hausinn og kosta 400-500 milljarða króna. Steingrímur J. Sigfússon fjármálaráðherra bætti svo um betur og giskaði á að tillagan mundi kosta 1.200 milljarða. Hvorugt þeirra skildi tillöguna eða hafði haft fyrir því að kynna sér efni hennar. Það verður þó að virða þeim það til vorkunnar að þau voru upptekin við annað mál sem átt hug þeirra allan.
Reyndar hafa fleiri verið reiðubúnir til að gagnrýna tillöguna án þess að kynna sér út á hvað hún gengur, þar með talið tveir eða þrír hagfræðingar. Viðbrögð hagfræðingana skil ég reyndar ágætlega enda bregðast þeir við á sama hátt og ég gerði fyrst þegar afskriftaleiðin var kynnt fyrir mér sem eina raunhæfa lausnin. Það tók mig 10 mínútur að átta mig á eðli málsins. Vonandi geta aðrir gefið sér 10 mínútur til að setja sig inní hluti sem varða afkomu þjóðarinnar allrar.

20% tillöguna og aðrar munum ég og fleiri skýra nánar á næstu dögum til að leiðrétta allan misskilning. Það má þó byrja á að benda á fáránleika þess að þegar bankarnir afskrifa 6.000.000.000.000 kr. (sex milljón milljónir króna) skuli ríkið áfram ætla að rukka skuldarana sem afskrifað var hjá upp í topp. Þ.e. að undanskyldum þeim sem fara alveg á hausinn. -Jú, svo eiga víst sérskipaðir ríkisfulltrúar að meta hverjir eigi að fá afskrift og hversu mikla og hverjir ekki.

Það er annars ekkert að því að tillögur séu ræddar og gagnrýndar. Vandamálið er þegar stjórnmálamenn slá tillögur út af borðinu án þess að kynna sér þær og án þess að bjóða uppá lausnir. Enginn hafði fyrir því að spurja Jónhönnu eða Steingrím hverjar tillögur þeirra væru. Pólitíkin hefur verið mjög fær um að rífa niður hugmyndir og tillögur. Það hefur hins vegar vantað mikið uppá faglega umræðu og lausnir.

Efnahagsleg framtíð þjóðarinnar og samfélagið sjálft eru í hættu. Sú hætta magnast dag frá degi og er skammt frá því að verða óbærileg. Við svo óvenjulegar aðstæður duga ekki venjulegar lausnir. Það verður engin lausn auðveld eða gallalaus. Allar munu þær kalla á áræðni og þor. Við þessar aðstæður þarf stjórnvöld sem þora að taka umdeildar ákvarðanir.

Nú þarf þessi ríkisstjórn að fara að taka sér tak og skila því sem henni var ætlað og hún var mynduð um. Geri hún það ekki er hún ekki bara að bregðast almenningi heldur hættir hún á að fyrir kosningar gleymist sú hætta sem stafar af efnahagsstjórn Sjálfstæðisflokksins.

Hver af skilyrðunum fyrir tilvist sinni hefur ríkisstjórnin uppfyllt? Hún hefur dregið lappirnar í stjórnlagaþingsmálinu, hún hefur ekki komið með lausnir til að bregðast við vanda heimilana og atvinnulífs og nú hefur komið í ljós að kjördagurinn hefur ekki einu sinni verið kynntur formlega.

Nú ætti þingið að ákveða að þingrof fari fram 12. mars í samræmi við ákvörðun um að kosningar verði haldnar 25. apríl og sammælast um að fram að þeim degi verði tíminn nýttur til að gera ráðstafanir svo að efnahagslíf þjóðarinnar verði ekki rjúkandi rúst þegar nýtt þing tekur til starfa.

Tölum í lausnum, ekki vandamálum.