Vakna þú, Þyrnirós!

Stjórnvöld mega ekki sofa lengur undir álögum verðbólgu, vaxta og doða. Þjóðaratkvæðagreiðslan er að baki. Þjóðin var spurð, hún svaraði og kosningaþátttaka var mikil. Niðurstöðuna ber að virða. Flestir áttuðu sig á að aðildarviðræður hefðu hvorki lækkað verðbólgu né vexti, byggt íbúðir eða bætt námsárangur.

Nú er ekki eftir neinu að bíða. Einblína verður á verkefnin sem blasa við.

Fyrsta verkefnið er efnahagslegur stöðugleiki. Verðbólga mælist nú 5,6%, meira en tvöfalt 2,5% markmið Seðlabankans, og stýrivextir standa í 8%. Það íþyngir svo sannarlega heimilum og fyrirtækjum. Ríkisstjórnin þarf að ná utan um útgjöldin, stöðva hækkanir skatta og gjalda og vinna með aðilum vinnumarkaðarins. Markmiðið er skýrt í mínum huga. Verðbólga og vextir þurfa að lækka og kaupmáttur að aukast.

Annað brýnt verkefni er húsnæðisuppbygging. Nýjasta marstalning Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar sýnir vissulega framfarir. Í mars 2026 voru 6.988 íbúðir í virkri byggingu, 7,9% fleiri en ári áður, og framkvæmdir höfðu hafist við 1.754 nýjar íbúðir frá september. Staðan er þó brothætt. Árið 2025 varð 3.371 íbúð fullbúin, 8% færri en árið áður. Í mars voru jafnframt 1.409 fullbúnar íbúðir enn óteknar í notkun, nær tvöfalt fleiri en ári áður. Vísbendingar eru því um að byggingaraðilar fresti verklokum vegna dræmrar sölu. Stofnunin spáir 2.500-3.000 fullbúnum íbúðum á þessu ári en áætluð íbúðaþörf er rúmlega 4.100 á ári. Uppbyggingin er því enn undir áætlaðri þörf. Halda verður áfram að ryðja hindrunum úr vegi, hraða skipulagi og tryggja innviði.

Þriðja stóra verkefnið er menntun. PISA 2022 sýndi lakasta árangur sem mælst hefur hér í lesskilningi, stærðfræði og náttúruvísindum. Aðeins 60% íslenskra nemenda náðu grunnviðmiði í lesskilningi, samanborið við 74% innan OECD. Þetta kallar á meira en einfaldar skýringar og samhent átak. Leita þarf raunverulegra orsaka og skoða kennsluhætti, lestrarmenningu, skjánotkun og stuðning við skólasamfélagið. Ég fagna Matsferlinum, sem nú er innleiddur í öllum grunnskólum, en vinna við hann hófst árið 2018. Samræmt mat gefur kennurum, foreldrum og stjórnvöldum upplýsingar til að grípa fyrr inn í. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að ein möguleg skýring á stöðunni sé að íslenska menntakerfið fari síðar á námsferlinum að vinna markvisst með sérhæfðan orðaforða. Það kann að hafa áhrif á lesskilning og árangur í PISA. Þetta þarf að rannsaka. Ég legg því til að drifið verði í að gera samanburðarrannsókn á íslenska skólakerfinu og því eistneska og írska, en þau hafa náð góðum árangri. Þessi menntakerfi standa okkur nær.

Stjórnmálin þurfa að vakna og forgangsraða. Nú þarf meiri samvinnu um stöðugleika, íbúðauppbyggingu, menntun og tækifæri næstu kynslóðar.

Höfundur er formaður Framsóknarflokksins.

Höfundur: Lilja Dögg Alfreðsdóttir

Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu.