Menning og skapandi greinar

Öflugt menningarlíf hefur fylgt íslenskri þjóð um aldir og gerir Ísland að þjóð meðal þjóða. Það skapar aukin lífsgæði fyrir íbúa landsins og er aðdráttarafl ferðamanna. Á undanförnum árum hafa verið stigin stór skref til þess að bæta umgjörð menningar og skapandi greina á Íslandi undir forystu Framsóknar. Árangur listafólks og fyrirtækja í skapandi greinum hér heima og erlendis fylla okkur stolti en við vitum að samkeppnin á þeim sviðum er hörð – en íslenskir listamenn og framleiðendur halda áfram að vekja eftirtekt, ná í gegn og skapa sér eftirtektarverðan sess á mörgum sviðum.

Framsókn vill efla umgjörð menningar og skapandi greina enn frekar þar sem öflug menntun og fræðsla, frumsköpun og gott starfsumhverfi, bættir innviðir og aðgengi sem flestra ásamt markvissum útflutningi á íslenskri menningu mynda órjúfanlega heild. Með því stuðlum við að samkeppnishæfni til framtíðar, rennum fleiri stoðum undir vöxt og þróun, sköpum spennandi störf með þátttöku fleiri, inngildingu og aukinni sjálfbærni. Markmiðið er að útflutningsverðmæti skapandi greina aukist og leitast verði við að fjölga öflugum fyrirtækjum í skapandi greinum. Til að svo verði þarf að fjárfesta í skapandi greinum líkt og gert er þegar kemur að menntun og starfsumhverfi lykil atvinnuvega þjóðarinnar.

Hagrænn ávinningur af stuðningi við listir og skapandi greinar

Hagræn og samfélagsleg áhrif lista og menningar eru veruleg í samspili við atvinnulífið, s.s. í bókmenntum, hönnun, kvikmyndagerð, myndlist, sviðslistum, tónlist, tölvuleikjagerð og öðrum skapandi greinum. Meta þarf framlag skapandi greina til velsældar og lífsgæða m.a. með því að bæta greiningar og rannsóknir á þeim sviðum. Til að stefnumótun geti þróast þarf að halda áfram að efla söfnun, úrvinnslu og miðlun tölfræði skapandi greina,

t.a.m. með hliðsjón af kynja-, byggða- og jafnréttissjónarmiðum. Þar þarf meðal annars að fela Hagstofu Íslands að vinna varanlega að því að viðhalda og bæta svokallaða Menningarvísa.

Í nýlegri úttekt breska ráðgjafafyrirtækisins Olsberg•SPI um efnahagsleg áhrif endurgreiðslukerfis vegna kvikmyndagerðar á Íslandi kemur fram að efnahagsleg umsvif kvikmyndagerðar hér á landi á árunum 2019-2022 námu samtals 237,9 milljörðum króna. Um er að ræða uppsöfnuð bein, óbein og afleidd efnahagsleg áhrif af endurgreiðsluhæfum kvikmyndaverkefnum á tímabilinu. Heilt á litið hafi endurgreiðslukerfið skilað sér með jákvæðum hætti fyrir íslenskt efnahagslíf og að hver króna sem varið hafi verið til kvikmyndagerðar í kerfinu hafi skilað sér til baka í 6,8 krónum með beinum, óbeinum og afleiddum hætti.

Inngilding og aðgengi að menningarstarfi um allt land

Framsókn vill tryggja öllum aðgengi og jöfn tækifæri til listsköpunar og menningar, því allir hafa sögu að segja. Jafnrétti á að vera ríkjandi í öllu lista- og menningarstarfi á Íslandi. Listir eru ein besta leiðin til þess að varpa ljósi á fjölbreytileika samfélagsins þar sem sköpunarkraftur fólks fær notið sín óháð kyni, bakgrunni og stöðu viðkomandi.

Styðja þarf við listsköpun fatlaðs fólks og gefa þeim stærra hlutverk í skapandi greinum í gegnum listasmiðjur og leikhópa og í samstarfi við leikhús, listasöfn og tónlistarlíf. Hátíðin List án landamæra leggur áherslu á list fatlaðs fólks og sem slík skapað vettvang og sérstöðu innan menningarlífsins á Íslandi.

Framsókn skilur að listir og menning eiga erindi, uppsprettu og samastað um land allt. Þess vegna þarf að styðja listafólk vítt og breitt um landið með framlögum til sköpunar og hvetja þau með ferðastyrkjum til þess að miðla list sinni sem víðast um landið. Með þessu stuðlum við að jafnræði óháð búsetu, bæði gagnvart listafólki og þeim sem vilja njóta lista og menningar í heimabyggð.

Í samningum við stærstu menningarstofnanir þjóðarinnar verði tilgreint að þeim beri að sinna íbúum landsins alls og hvatt til samstarfs þeirra við öflugar svæðisbundnar menningarstofnanir. Víða um land er að finna glæsilega aðstöðu í menningarhúsum og félagsheimilum sem rétt er að hvetja menningarstofnanir og sjálfstætt starfandi listafólk til að nýta sér í auknum mæli.

Framsókn vill gera Safnahúsið að miðstöð barnamenningar sem heldur utan um Barnamenningarsjóð ásamt verkefninu List fyrir alla.

Menntakerfið er ein af grunnstoðum menningarlífsins í landinu og greiður aðgangur að listnámi skiptir miklu máli. Tryggja þarf fjölbreytta listkennslu í grunn- og framhaldsskólum og faglegt listnám á grunn- og framhalds- og háskólaskólastigi. Mikilvægt skref hefur verið tekið með niðurfellingu skólagjalda við Listaháskóla Íslands. Með því er stuðlað að jafnari tækifærum til listmenntunar sem skilar sér með jákvæðum hættu út í samfélagið.

Bætt kjör listafólks og efling menningarsjóða

Framsókn vill auka samhæfingu, einfalda og efla sjóðakerfi lista og menningar með bættu aðgengi og skilvirkni að leiðarljósi. Starfslaunasjóðir listamanna eru ein af undirstöðum öflugs menningarlífs á Íslandi og gefa listafólki tækifæri til að vinna að frumsköpun verka sinna af meiri krafti. Áformum um breytingar á starfslaunum listamanna verður komið til framkvæmda í skrefum.

Miðstöð skapandi greina og sókn á alþjóðamarkaði

Kvikmyndir

Framsókn hefur staðið með kvikmyndagerð í gegnum áratugina, meðal annars með því að koma Kvikmyndasjóði á laggirnar árið 1978 ásamt endurgreiðslukerfi kvikmynda árið 1999. Kvikmyndagerð hefur fest sig í sessi sem stór atvinnugrein og hefur umfang hennar margfaldast á undanförnum árum. Hróður íslensks kvikmyndagerðarfólks fer víða enda er það þekkt fyrir framúrskarandi fagmennsku, vinnusemi, grænar áherslur og lausnamiðað hugarfar.

Með gerð kvikmyndastefnu til ársins 2030 var skapað umhverfi fyrir auðugri kvikmyndamenningu, boðið upp á fjölbreyttari menntun á sviði kvikmyndagerðar, samkeppnisstaða greinarinnar styrkt og Ísland gert að alþjóðlegu vörumerki á sviði kvikmyndagerðar. Þar skiptir hækkun endurgreiðsluhlutfalls í kvikmyndagerð úr 25% í 35% lykilmáli. Einstakir tökustaðir á Íslandi hafa stuðlað að öflugri landkynningu og stutt við ferðaþjónustu og rekstur tengdan henni. Framsókn leggur áherslu á að efla kvikmyndaiðnaðinn hér á landi enn frekar í góðu samstarfi við greinina. Áfram verði unnið að því að hrinda kvikmyndastefnu fyrir Ísland til ársins 2030 í framkvæmd, endurgreiðsluhlutfall verði áfram 35% fyrir stærri verkefni og kvikmyndasjóður verði efldur til að styðja enn betur við innlenda kvikmynda- og sjónvarpsþáttagerð. Streymisveitur greiði sérstakt menningarframlag að erlendri fyrirmynd sem renni í kvikmyndasjóð til eflingar íslenskri menningu og íslenskri tungu.

Tölvuleikjagerð og rafíþróttir

Tölvuleikir sameina nýsköpun og listræna sköpun. Framsókn vill að starfsumhverfi tölvuleikjagerðar á Íslandi verði samkeppnishæft á alþjóðavísu. Fyrirsjáanlegt og skilvirkt stuðningskerfi sem að styður við vöxt tölvuleikjaiðnaðarins og að einfalt sé fyrir fyrirtæki að ráða erlenda sérfræðinga hingað til lands. Vinna þarf með markvissum hætti að gera Ísland að eftirsóttum mótsstað fyrir alþjóðleg rafíþróttamót undir heitinu “Gaming in Iceland”.

Tónlist

Mikilvægt er að haldið verði áfram að efla tónlistarlífið í landinu. Ný tónlistarstefna til ársins 2030 ásamt fyrstu heildarlögunum um tónlist marka tímamót í tónlistarlífi þjóðarinnar. Framsókn leggur áherslu á að nýrri tónlistarstefnu verði hrint til framkvæmdar af fullum krafti þar sem hlúð er að tónlistarmenntun og menningu, tónlistariðnaði og markvissum útflutningi á íslenskri tónlist. Framsókn leggur áherslu á efla tónlistarsjóð og farsæla innleiðingu nýrra laga um heildartónlist þar sem ný Tónlistarmiðstöð gegnir lykilhlutverki til að styrkja innviði greinarinnar og skapa ný tækifæri fyrir tónlistarfólk á Íslandi. Tryggja verður að Ísland sé samkeppnishæft á alþjóðavísu, meðal annars með því að nýta þá möguleika sem felast í verkefninu Record in Iceland og festa endurgreiðslukerfi vegna hljóðritunar í sessi. Auka þarf sýnileika íslenskrar tónlistar á stærstu alþjóðlegu streymisveitunum og tryggja rétthöfum réttlátari hlut.

Sviðslistir

Framsókn vill bæta umhverfi og aðstöðu sviðslista á Íslandi. Góð aðstaða sé til fjölbreyttrar sviðslistasköpunar um allt land og aðgengi áhorfenda. Þjóðleikhúsinu, Íslenska dansflokknum og Þjóðaróperu verði tryggður grundvöllur til þess að bjóða upp á sviðslistir í hæsta gæðaflokki. Sviðslistamiðstöð styðji við og stuðli að auknum sýnileika íslenskra sviðslista, áfram sé stutt við sjálfstæðu senuna og áhugaleikhús og sviðslistasjóður endurskoðaður og efldur til að styðja við allar tegundir sviðslista. Framsókn vill efla og þróa danslist á Íslandi og stuðla að nýsköpun í innlendri listdanssmíði. Fyrsta heildstæða sviðslistastefnan sé kláruð með sérstakri áherslu á danslist, sjálfstæðu senuna og eflingu sviðslista um allt land.

Framsókn vill styrkja grundvöll íslenskrar óperulistar með stofnun Þjóðaróperu innan Þjóðleikhússins í áföngum. Með slíku fyrirkomulagi skapast samlegðaráhrif í rekstri og samnýtingu innviða og tryggt að aukin framlög til óperulistar fari til eflingar á listgreininni sjálfri. Þjóðarópera skapar starfsvettvang fyrir fjölda söngvara, hljóðfæraleikara, hönnuða og leikstjóra, auka fjölbreytni í menningarstarfsemi með áherslu á nýsköpun og stuðla að varðveislu og miðlun íslensks menningararfs.

Myndlist

Mikil gróska er í myndlist á Íslandi. Framsókn vill efla myndlistarmenningu landsins ásamt því að stuðla að aukinni þekkingu og áhuga almennings á myndlist. Stuðningskerfi myndlistar á Íslandi verði einfalt og skilvirkt og myndlistarsjóður efldur. Áfram sé unnið að því að íslensk myndlist verði sýnileg og vaxandi atvinnugrein. Framsókn vill fylgja eftir aðgerðum í nýlegri myndlistarstefnu. Stefnan felur í sér fjölbreyttan stuðning við listsköpun, menntun og myndlæsi sem styður við myndlistarmenningu og aukna þekkingu og áhuga almennings á myndlist. Framsókn vill vinna áfram með greiningu og tillögur að úrbótum á húsnæðiskosti Listasafns Íslands með sérstakri áherslu á varðveislurými safnsins sem og sýningarými fyrir fasta sýningu. Mikilvægt er að hægt sé að bjóða gestavinnustofur fyrir erlenda listamenn, almenningi og íslenskri myndlist til hagsbóta.

Bókmenntir

Íslenskar bókmenntir eru samofnar sögu þjóðarinnar, geyma sögu okkar og sjálfsskilning. Bókmenntaarfurinn er okkar merkasta framlag til heimsmenningar. Framsókn telur mikilvægt að stuðla að metnaðarfullri ritmenningu og öflugri útgáfustarfsemi til að fólk á öllum aldri hafi greiðan aðgang að fjölbreyttu lesefni við hæfi. Halda þarf áfram að styrkja sjóði á sviði bókmennta og stuðla að því að starfsumhverfi rit- og myndhöfunda sé hvetjandi. Með því styrkjum við stöðu íslenskunnar og tryggjum að saga okkar verði áfram skrifuð á íslensku.

Mikilvægt er að ný bókmenntastefna komist í framkvæmd en í henni eru sett fram þrjú meginmarkmið um sköpun og útgáfu á íslensku til að treysta stöðu íslenskrar tungu í samfélaginu; um aukinn og bættan lestur sem víðast í samfélaginu; og hvatning til bókasamfélagsins um nýsköpun sem taki mið af tækniþróun og örum samfélagsbreytingum. Sérstök áhersla er lögð á börn og ungmenni annars vegar og íslenska tungu hins vegar.

Þá telur Framsókn tímabært að endurskoða regluverk og nútímavæða umgjörð hins opinbera í tengslum við bókmenntir og íslenskt mál í breyttu landslagi íslenskunnar og bókaútgáfu vegna tilkomu gervigreindar, máltækni, streymisveitna og annarrar tækni sem er í hraðri þróun þessi misserin.

Hönnun og arkitektúr

Íslensk hönnun og arkitektúr eru mikilvægt breytingafl og tæki til nýsköpunar sem nýst getur okkar samfélagi á fjölbreyttan hátt. Framsókn vill að auka vægi hönnunar í íslensku atvinnulífi og skila vaxandi árangri, fagmennsku og gæðum til hagsbóta fyrir íslenskt samfélag. Gildandi stefna í málefnum hönnunar og arkitektúrs og aðgerðir í hennar nafni miða að því og brýnt að henni sé hrint í framkvæmd. Efla þarf Hönnunarsjóð til þess að auka þekkingu, atvinnu- og verðmætasköpun á þessum sviðum ásamt því að stuðla að auknum útflutningi íslenskrar hönnunar með því að styrkja kynningar- og markaðsstarf erlendis. Tryggja þarf þátttöku Íslands í Feneyjatvíæringnum í arkitektúr.

Söfn og menningararfur

Söfn eru minni þjóða þar sem nútíminn getur speglað sig í fortíðinni og stuðlað þannig að fræðslu, skilningi og vitund sjálfstæðrar þjóðar á sjálfri sér, sögu sinni, náttúru, menningu og tungumáli. Framsókn vill stuðla að sterkari umgjörð safnastarfs í landinu og stuðla að auknu samstarfi eða sameiningu safna. Það er sameiginlegt verkefni ríkis og sveitarfélaga að tryggja þennan grunn og það gerum við með því að reka öflug höfuðsöfn á hverju sviði, sem og net svæðisbundinna safna sem varðveita sögu og menningu landshluta og héraða um land allt.

Styðja þarf söfnin og starfsfólk þeirra til að takast á við áskoranir nýrra tíma meðal annars með eflingu safnasjóðs og áherslu á menningarlæsi. Bókasöfnum þarf að gera kleift að fræða og skemmta með nýjustu miðlum. Skjalasöfn þurfa að geta sinnt varðveislu rafrænna gagna, bæði opinberra og frá einkaaðilum, á grundvelli opinberrar stefnumörkunar. Byggðasöfn, listasöfn og náttúrugripasöfn þarf að styðja til að gera safnkost sinn aðgengilegan og miðla honum á áhugaverðan hátt til að starfsemi þeirra geti stutt við menningartengda ferðaþjónustu sem víðast um landið og miðla þannig sögu okkar og menningu út fyrir landsteinana.

Fagleg starfsemi og góðar aðstæður til varðveislu eru lykilatriði til að söfn geti blómstrað. Húsnæðisvanda Þjóðskjalasafns Íslands þarf að leysa til framtíðar. Skoða skal möguleika á samnýtingu varðveisluhúsnæðis safna í eigu ríkisins og þá sérstaklega samstarf Þjóðskjalasafns Íslands og Landsbókasafns Íslands – Háskólabókasafns. Að sama skapi þarf að huga að varanlegu varðveisluhúsnæði allra þriggja höfuðsafnanna, svæðisbundinna safna víða um land og samlegð varðandi slíkt sérhæft húsnæði.

Efling og uppbygging helstu sögustaða

Framsókn vill styðja við uppbyggingu á sögustöðum og skapa þeim viðeigandi umgjörð í samráði við heimafólk á hverjum stað. Með uppbyggingu sögustaða er markmiðið að standa vörð um staðinn sjálfan og miðla sögunni áfram til komandi kynslóða. Sögustaðir gegna mikilvægu hlutverki í menningu og sögu þjóðarinnar og eru jafnframt hluti af ásýnd, umhverfi og náttúru landsins. Merka sögustaði er að finna vítt og breitt um landið og eru til þess fallnir að vera áhugaverðir áfangastaðir fyrir innlenda og erlenda ferðamenn. Má sem dæmi nefna Þingvelli, Skálholt, Hóla, Odda á Rangárvöllum, Hraun í Öxnadal, Hrafnseyri við Arnarfjörð og Skriðuklaustur í Fljótsdal.