Dóms- og löggæslumál
Samþykkt á 37. Flokksþingi
Dóms- og löggæslumál
Réttarfar og öryggi borgaranna
Framsókn vill að auknu fjármagni verði veitt í rannsókn og saksókn mála til að tryggja eðlilegan málsmeðferðartíma og fullnægjandi rannsókn.
Framsókn vill ákvæði sem kveður á um hlutlæga bótaskyldu íslenska ríkisins vegna brota sem fyrnast í höndum ákæruvaldsins.
Framsókn vill að gerð verði krafa til þeirra sem starfa í dómskerfinu og hjá ákæruvaldinu um að þeir sæki sér reglubundna endurmenntun og fræðslu hvað varðar nýja lagasetningu.
Framsókn vill að refsingar við hatursglæpum verði skýrðar. Framsókn vill skýra stefnumótun stjórnvalda til að sporna við hatursorðræðu skv. 233. gr. a. laga nr. 19/1940 og leggur áherslu á upplýst samfélag allra.
Framsókn vill að skilyrði til gjafsóknar verði rýmkuð og að fjárhæðarmörk verði hækkuð til samræmis við framfærsluviðmið eða lægstu heildarlaun hér á landi. Réttur til gjafsóknar nái einnig til kærumála á stjórnsýslustigi. Með því er jafnara aðgengi borgaranna að stjórnsýslu og dómstólum tryggt. Einnig er mikilvægt að rýmkaðar verði heimildir til skipunar réttargæslumanna brotaþola fyrir dómi í sakamálum.
Framsókn vill bæta lagalega stöðu sáttamiðlunar sem raunverulegt úrræði við úrlausn sakamála.
Framsókn vill að skilyrði fyrir skipun réttargæslumanna brotaþola verði rýmkuð.
Markvisst unnið gegn ofbeldi í samfélaginu
Framsókn leggur áherslu á áframhaldandi þróun samstarfs lögreglu, heilbrigðiskerfis og sveitarfélaga gegn heimilisofbeldi og leggur áherslu á að lög um félagsþjónustu sveitarfélaga verði endurskoðuð meðal annars með það í huga að skýra ábyrgð á að þjónusta vegna kynbundins ofbeldis og heimilisofbeldis sé veitt sem og tryggt verði að þolendur hafi aðgang að athvarfi óháð búsetu. Enn fremur þarf að efla rannsóknir og saksóknir með auknu fjármagni í kynferðisbrotamálum og ofbeldi í nánum samböndum.
Framsókn vill færa í lög heimildir til að miðla upplýsingum milli stofnana með það fyrir augum að auka þverfaglegt samráð og samþætta þjónustu til verndar og stuðnings þolendum kynbundins ofbeldis og heimilisofbeldis.
Framsókn styður við uppbyggingu á svæðisbundnu samráði um ofbeldis- og afbrotavarnir. Mikilvægt er að efla almennt forvarnir og fræðslu meðal barna og ungmenna vegna áhættuhegðunar. Efla þarf og fjölga úrræðum til að sporna gegn ofbeldis- og áhættuhegðun barna og ungmenna.
Öflug löggæsla og ákæruvald
Framsókn vill auka fjármagn og mannafla lögreglu og tryggja þannig að aðbúnaður og öryggi lögreglumanna til að sinna verkefnum sínum verði ávallt eins og best verður á kosið um allt land.
Framsókn telur það mikilvægan þátt í grundvallaröryggi almennings sem og lögreglu að það komi ekki til þess að sett verði hagræðingarkrafa á réttarvörslukerfið hér á landi við gerð fjármálaáætlunar ríkisstjórnarinnar sem fjárlög byggja stoðir sínar á.
Framsókn vill skapa lögreglunni skilyrði til að sinna aukinni grenndargæslu og forvarnarstarfi. Samfélagslögregla er samfélaginu öllu til hagsbóta, þar byggir undir traust í samskiptum við lögreglu og þá sýn Framsóknar að lögreglan sé aðgengileg, traust og áreiðanleg, sérstaklega gagnvart börnum og ungmennum. Sú sýn styður grundvallarhugsjón Framsóknar um öruggt samfélag.
Framsókn leggur áherslu á að lögreglu verði tryggður aðbúnaður, mannafli og fjármagn til að sporna gegn skipulagðri brotastarfsemi svo sem innflutningi fíkniefna, mansali, hryðjuverkum, stafrænum afbrotum og auknum umsvifum skipulagðra a brotahópa.
Framsókn hefur áhyggjur af auknum vopnaburði ungmenna og innan brotahópa og telur nauðsynlegt að vinna strax gegn þeim vanda.
Framsókn telur mikilvægt að lögreglunni verði veittar nauðsynlegar forvirkar rannsóknarheimildir, sambærilegar þeim sem lögregla í öðrum norrænum ríkjum hefur með réttaröryggi og friðhelgi borgaranna að leiðarljósi. Á sama tíma má efling rannsóknardeilda ekki bitna á almennri löggæslu. Samhliða því telur Framsókn nauðsynlegt að efla starf nefndar um eftirlit með lögreglu.
Framsókn vill halda áfram markvissri vinnu við að styðja sem best við börn og ungmenni, meðal annars með öflugu forvarnarstarfi og frekari innleiðingu laga um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna nr. 86/2021, þar sem tryggð er virk þátttaka lögreglu og sýslumanns, og jafnframt efla enn frekar samstarf milli lögreglu og velferðar-, skóla- og frístundaþjónustu til að styrkja heildstæða nálgun og auka öryggi og velferð barna í samfélaginu.
FrFramsókn vill öfluga löggæsluáætlun sem fylgir fjármagn til menntunar, þjálfunar og endurmenntunar lögreglumanna og tryggja gæði lögreglunámsins. .
Framsókn telur brýnt að efla löggæslu sem og toll- og landamæragæslu um land allt í ljósi vaxandi ógna sem steðja að íslensku samfélagi, svo sem mansals og skipulagðrar alþjóðlegrar glæpastarfsemi sem hefur fest hér rætur. Mikilvægt er að styrkja getu viðbragðsaðila, efla rannsóknir og tryggja öflugt samstarf allra aðila réttarkerfisins. Sérstök áhersla skal lögð á alþjóðlegt samstarf og samhæfð viðbrögð, enda krefjast þessar ógnir sameiginlegs og samstillts átaks.
Fangelsismál
Fangelsisvist með betrun í forgrunni
Framsókn vill fjölga úrræðum fyrir dómþola, enda geta önnur úrræði en fangelsisvist, borið meiri árangur, sérstaklega við fyrsta brot. Þá er brýnt að ríkið komi á fót úrræði fyrir þá einstaklinga sem þurfa sérstaka öryggisvistun i í og/eða lokinni afplánun svo vegna geðræns vanda.
Framsókn vill vinna gegn endurkomu fanga í fangelsi með innleiðingu á úrræðum sem virkað hafa vel erlendis og styðja við betrun og endurkomu fanga aftur út í samfélagið svo sem ,,EXIT” í Danmörku og ,,Elevator” í Noregi. Þá þarf að tryggja örugga búsetu, endurhæfingu og stuðning að afplánun lokinni.
Framsókn telur mikilvægt að afplánun refsidóma geti hafist sem fyrst að uppkveðnum dómi. Löng bið eftir afplánun er óverjandi.
Framsókn vill fjölga úrræðum og hvötum fyrir fanga til að sækja sér menntun og eftir atvikum endurhæfingu á meðan á afplánun stendur og að aðstæður til þess verði tryggðar.
Framsókn telur brýnt að tryggja fullnægjandi heilbrigðis- og meðferðarúrræði fyrir fanga á meðan á afplánun stendur og þá sérstaklega aðgengi að geðheilbrigðisþjónustu.
Framsókn vill miða við að erlendir ríkisborgarar afpláni íslenska refsidóma í heimalandi sínu, þegar við á. Gera skal framsalssamninga við sem flest ríki en hafa þarf mannréttindi og mannúðarsjónarmið í hávegum.
Fangelsi
Framsókn vill að uppbygging á nýju fangelsi verði sett í forgang á sama tíma og ástandið á Litla Hrauni og Kvíabryggju verði bætt í samræmi við stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar: ,,Fangelsismálastofnun, Aðbúnaður – endurhæfing – árangur” frá nóvember 2023.
Framsókn telur brýnt að vinna að langtímalausn á vistun kven- og kynsegin fanga og jafna stöðu þeirra innan veggja fangelsanna til að tryggja öryggi, endurhæfingu, betrun og velferð þeirra kven- og kynsegin fanga sem dæmdir eru til fangelsisvistar.
Landhelgisgæsla
Framsókn vill að ávallt séu tryggð fullnægjandi rekstrarskilyrði Landhelgisgæslunar til að hún sé betur í stakk búin til að mæta auknum kröfum um öryggi á norðurslóðum og sinna sínu lögbundna hlutverki um landið og miðin.
Framsókn vill aukið samstarf milli landhelgisgæslu og lögreglu og skoða hvort það sé hagur af því að samtvinna verkefni einnig skoða fýsileiki þess að færa hluta af þjálfun landhelgisgæslunnar til menntaseturs lögreglu.
Þjóðaröryggi og almannavarnir
Framsókn telur þjóðfélagslega mikilvægt að efla uppbyggingu nauðsynlegra innviða til að tryggja gagnaöryggi hérlendis.
Þekking og þjálfun forystuaðila samfélagsins tryggð
Framsókn vill að þekking þeirra sem eru í forystu fyrir samfélagið (t.d. ráðherrar, ráðuneytisstjórar, sveitarstjórar og sveitarstjórnarfólk) á aðgerðum vegna samfélagsraskana verði efld.
Aukin áhersla á sjónarmið þolenda hamfara tryggð
Framsókn leggur áherslu á að ný lög um samfélagslegt öryggi taki tillit til hagsmuna og sjónarmiða þolenda hamfara þegar á reynir og við endurreisn. Sjónarmið þolenda skulu vera í forgrunni vegna viðbúnaðar, aðgerða og uppbyggingar samfélags. Óvissa er þolendum erfið og skal lágmarka hana með því að efla utanumhald um þolendur.
Samþykkt á 38. Flokksþingi Framsóknar í Reykjavík 14.-15. febrúar 2026.
