Dóms- og löggæslumál

Réttarfar og öryggi borgaranna

Framsókn vill að auknu fjármagni verði veitt í rannsókn og saksókn mála til að tryggja eðlilegan málsmeðferðartíma og fullnægjandi rannsókn.

Framsókn vill ákvæði sem kveður á um hlutlæga bótaskyldu íslenska ríkisins vegna brota sem fyrnast í höndum ákæruvaldsins.

Gerð verði krafa til þeirra sem starfa í dómskerfinu og hjá ákæruvaldinu um að þeir sæki sér reglubundna endurmenntun og fræðslu hvað varðar nýja lagasetningu.

Framsókn vill að refsingar við hatursglæpum verði skýrðar. Framsókn vill skýra stefnumótun stjórnvalda til að sporna við hatursorðræðu skv. 233. gr. a. laga nr. 19/1940 og leggur áherslu á upplýst samfélag allra.

Framsókn vill að skilyrði til gjafsóknar verði rýmkuð og að fjárhæðarmörk verði hækkuð til samræmis við framfærsluviðmið eða lægstu heildarlaun hér á landi. Réttur til gjafsóknar nái einnig til kærumála á stjórnsýslustigi. Með því er jafnara aðgengi borgaranna að stjórnsýslu og dómstólum tryggt.

Framsókn vill bæta lagalega stöðu sáttamiðlunar sem raunverulegt úrræði við úrlausn sakamála.

Markvisst unnið gegn ofbeldi í samfélaginu

Framsókn leggur áherslu á áframhaldandi þróun samstarfs lögreglu, heilbrigðiskerfis og sveitarfélaga gegn heimilisofbeldi og leggur áherslu á að lög um félagsþjónustu sveitarfélaga verði endurskoðuð meðal annars með það í huga að skýra ábyrgð á að þjónusta vegna kynbundins ofbeldis og heimilisofbeldis sé veitt sem og tryggt verði að þolendur hafi aðgang að athvarfi óháð búsetu. Enn fremur þarf að efla rannsóknir og saksóknir í kynferðisbrotamálum og ofbeldi í nánum samböndum.

Framsókn vill færa í lög heimildir til að miðla upplýsingum milli stofnana með það fyrir augum að auka þverfaglegt samráð og samþætta þjónustu til verndar og stuðnings þolendum kynbundins ofbeldis og heimilisofbeldis.

Framsókn styður við uppbyggingu á svæðisbundnu samráði um ofbeldis- og afbrotavarnir. Mikilvægt er að efla almennt forvarnir og fræðslu meðal barna og ungmenna vegna áhættuhegðunar. Efla þarf og fjölga úrræðum til að sporna gegn ofbeldis- og áhættuhegðun barna og ungmenna.

Öflug löggæsla og ákæruvald

Ein af frumskyldum ríkisvaldsins er að tryggja og verja öryggi allra gagnvart hvers konar ógn, ofbeldi og öðrum afbrotum í samfélaginu. Framsókn vill auka fjármagn og mannafla lögreglu og tryggja þannig að aðbúnaður og öryggi lögreglumanna til að sinna verkefnum sínum verði ávallt eins og best verður á kosið allt árið um kring og um allt land. Framsókn vill skapa lögreglunni skilyrði til að sinna aukinni grenndargæslu og forvarnarstarfi. Samfélagslögregla er samfélaginu öllu til hagsbóta, þar byggir undir traust í samskiptum við lögreglu og þá sýn Framsóknar að lögreglan sé aðgengileg, traust og áreiðanleg, sérstaklega gagnvart börnum og ungmennum. Sú sýn styður grundvallarhugsjón Framsóknar um öruggt samfélag.

Lögð er mikil áhersla á að lögreglu verði tryggður aðbúnaður, mannafli og fjármagn til að sporna gegn skipulagðri glæpastarfsemi svo sem innflutningi fíkniefna, mansali, hryðjuverkum og auknum umsvifum skipulagðra glæpagengja. Framsókn hefur áhyggjur af auknum vopnaburði ungmenna og innan glæpasamtaka og því er nauðsynlegt að vinna strax gegn þeim vanda. Lögreglunni verði veittar nauðsynlegar rannsóknarheimildir, sambærilegar þeim sem lögregla í öðrum norrænum ríkjum hefur með réttaröryggi og friðhelgi borgaranna að leiðarljósi. Á sama tíma má efling rannsóknardeilda ekki bitna á almennri löggæslu. Samhliða því telur Framsókn nauðsynlegt að efla starf nefndar um eftirlit með lögreglu.

Halda þarf áfram vinnu við að styðja sem best við börn og ungmenni m.a. með forvarnastarfi. Stór skref hafa verið stigin nú þegar af Framsókn með lögfestingu á lögum um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna nr. 86/2021. Í þeirri kerfisbreytingu sem felst í lögunum er mikilvægt að tryggja þátttöku lögreglu og sýslumanns. Framsókn vill tryggja aukið samstarf milli lögreglu og velferðar-, skóla- og frístundaþjónustu.

Framsókn vill öfluga löggæsluáætlun sem fylgir fjármagn til menntunar, þjálfunar og endurmenntunar lögreglumanna en með því má enn frekar tryggja fjölgun í lögreglunáminu.

Framsókn telur mikilvægt að ekki sé til sparað þegar kemur að almannaöryggi. Framsókn telur það mikilvægan þátt í grundvallaröryggi almennings sem og lögreglu að það komi ekki til þess að sett verði hagræðingarkrafa á réttarvörslukerfið hér á landi við gerð fjármálaáætlunar ríkisstjórnarinnar sem fjárlög byggja stoðir sínar á. Styrkja þarf tölvuafbrotadeild lögreglu svo sporna megi við glæpum á netinu.

Framsókn telur mikilvægt að efla tollgæslu og landamæragæslu um land allt í ljósi fjölþáttaógna sem steðja að samfélaginu okkar í auknum mæli auk þess sem aukinn þungi hefur færst í alþjóðlega skipulagða brotastarfsemi. Þar skiptir samstarf innan alls réttarkerfisins lykilmáli í viðbragði, vörnum og öryggi.

Landhelgisgæsla

Framsókn vill að ávallt séu tryggð fullnægjandi rekstrarskilyrði Landhelgisgæslunar til að hún sé betur í stakk búin til að mæta auknum kröfum um öryggi á norðurslóðum og sinna sínu lögbundna hlutverki um landið og miðin.

Framsókn vill aukið samstarf milli landhelgisgæslu og lögreglu og skoða hvort það sé hagur af því að samtvinna verkefni. Framsókn vill einnig skoða fýsileiki þess að færa hluta af þjálfun landhelgisgæslunnar til menntaseturs lögreglu.

Fangelsismál

Fangelsisvist með betrun í forgrunni

Markmið fangelsisvistar er að þeir sem afplána refsidóma snúi út í samfélagið á ný sem betri þjóðfélagsþegnar. Í því skyni þarf að fjölga úrræðum fyrir dómþola, enda geta önnur úrræði en fangelsisvist, svo sem sáttamiðlun, borið meiri árangur, sérstaklega við fyrsta brot. Þá er brýnt að ríkið komi á fót úrræði fyrir þá einstaklinga sem þurfa sérstaka öryggisvistun að lokinni afplánun svo vegna geðræns vanda.

Framsókn vill vinna gegn endurkomu fanga í fangelsi með innleiðingu á úrræðum sem virkað hafa vel erlendis og styðja við betrun og endurkomu fanga aftur út í samfélagið svo sem ,,EXIT” í Danmörku og ,,Elevator” í Noregi. Þá þarf að tryggja örugga búsetu, endurhæfingu og stuðning að afplánun lokinni.

Framsókn telur mikilvægt að afplánun refsidóma geti hafist sem fyrst að uppkveðnum dómi. Löng bið eftir afplánun er óverjandi. Auka þarf fjármagn til Fangelsismálastofnunar en fjárskortur til stofnunarinnar hefur meðal annars valdið því að 275 dómar fyrndust á árunum 2012 til 2022 vegna þess að ekki tókst að kalla hina dæmdu brotamenn inn til afplánunar og það þótt fangaklefar hafi ekki verið fullnýttir.1

Auka þarf úrræði og hvata fyrir fanga til að sækja sér menntun og eftir atvikum endurhæfingu á meðan á afplánun stendur og að aðstæður til þess verði tryggðar.

Á meðan afplánun stendur verður að tryggja fullnægjandi heilbrigðis- og meðferðarúrræði fyrir fanga. Tryggja þarf sérstaklega aðgengi fanga að geðheilbrigðisþjónustu.

Miða skal við að erlendir ríkisborgarar afpláni íslenska refsidóma í heimalandi sínu, þegar við á. Gera skal framsalssamninga við sem flest ríki en hafa þarf mannréttindi og mannúðarsjónarmið í hávegum.

Fangelsi

Framsókn vill að uppbygging á nýju fangelsi verði sett í forgang á sama tíma og ástandið á Litla Hrauni og Kvíabryggju verði bætt í samræmi við stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar: ,,Fangelsismálastofnun, Aðbúnaður – endurhæfing – árangur” frá nóvember 2023.

Brýnt er vinna langtímalausn á vistun kven og kynsegin fanga og jafna stöðu þeirra innan veggja fangelsanna til að tryggja öryggi, betrun og velferð þeirra kvenfanga sem dæmdir eru til fangelsisvistar. Framsókn telur að það sé mikilvægt að koma upp sérstöku vistunarúrræði og tækifæri til starfa og endurhæfingu fyrir kvenkyns fanga.