200 mílurnar mótuðu hagsæld þjóðarinnar

Fimmtíu ár eru liðin frá einum merkasta sigri íslenskrar utanríkis- og sjálfstæðisbaráttu á 20. öldinni, þegar samningar náðust við Breta í lok þorskastríðanna og alþjóðleg viðurkenning fékkst á 200 mílna fiskveiðilögsögu Íslands. Undir þá samninga skrifaði Einar Ágústsson utanríkisráðherra Framsóknar hinn 1. júní 1976. Þessi tímamót minna okkur á mikilvægi þess að standa vörð um fullveldi þjóðarinnar, auðlindir hennar og rétt til sjálfstæðra ákvarðana á eigin forsendum.

Baráttan fyrir 200 mílna lögsögunni var hvorki auðveld né áhættulaus. Fámenn þjóð í stríði við stórveldi. Íslendingar beittu bæði pólitískri festu og þjóðarvilja til að verja lífsgrundvöll sinn. Árangurinn varð grundvöllur að þeirri hagsæld sem Íslendingar búa við í dag.

Íslenskt atvinnulíf hefur tekið miklum breytingum síðustu áratugi. Útflutningur þjóðarinnar er mun fjölbreyttari en áður. Sú þróun varð þó ekki til af sjálfu sér. Sterk staða sjávarútvegsins og yfirráð þjóðarinnar yfir eigin auðlindum lögðu grunn að þeirri uppbyggingu sem síðar fylgdi. Í framhaldinu nýtti Ísland einnig einstaka stöðu sína á sviði endurnýjanlegrar orku og hóf sölu á henni í alþjóðlega álframleiðslu, sem varð ein af meginstoðum útflutningsins. Síðar tók ferðaþjónustan mikinn vaxtarkipp og varð á skömmum tíma ein mikilvægasta útflutningsgrein landsins. Á undanförnum árum hafa svo hugverkaiðnaður og skapandi greinar sótt hratt í sig veðrið og skapað ný tækifæri fyrir íslenskt samfélag og ungt fólk um allt land. Þessi þróun hefur gert íslenskt hagkerfi fjölbreyttara og aukið þanþol þess gagnvart alþjóðlegum sveiflum. Þessi þróun er mikilvæg áminning um að stjórn á eigin auðlindum og skýr stefna í þágu þjóðarhagsmuna getur skapað grunn að nýjum tækifærum og fjölbreyttari framtíð.

Saga þorskastríðanna hefur sérstakt gildi nú þegar rædd er þjóðaratkvæðagreiðsla um að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið á ný.

Staða Íslands er sterk utan Evrópusambandsins. Við höfum aðgang að innri markaði Evrópu í gegnum EES-samninginn, sjálfstæða stjórn fiskveiða og getu til að móta eigin stefnu þegar kemur að lykilatvinnugreinum þjóðarinnar. Sú staða hefur reynst okkur vel, ekki síst á tímum alþjóðlegra áskorana.

Það er engin tilviljun að 200 mílna baráttan lifir áfram í þjóðarsálinni. Hún minnir okkur á að sjálfstæði er ekki sjálfgefið heldur árangur þrautseigju, samstöðu og skýrrar sýnar á þjóðarhagsmuni. Þegar við tökum afstöðu um framtíð Íslands gagnvart Evrópusambandinu þurfum við að hafa þessa reynslu í huga. Við eigum að nálgast slíka ákvörðun af yfirvegun, með söguna að leiðarljósi og framtíð komandi kynslóða í huga.

Höfundur er formaður Framsóknarflokksins.

Höfundur: Lilja Dögg Alfreðsdóttir

Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 3. júní 2026