Ábyrgð í orði og verki

Þingveturinn 2025–2026 var krefjandi en áhugaverður. Óvæntir atburðir lituðu stjórnmálaumræðuna, eins og svo oft áður, en í grunninn snerust stóru mál vetrarins um kjarnaáherslur Framsóknar: heimilin, atvinnulífið, byggðirnar, menntun, heilbrigðisþjónustu, auðlindirnar og landið sjálft.
Við getum verið stolt af framgangi þingflokks Framsóknar sem vann samstillt að því að veita ríkisstjórninni málefnalegt aðhald, leggja fram raunhæfar lausnir og halda á lofti skýrri framtíðarsýn fyrir landið allt. Yfirskrift sem birtist í einni af greinum þingflokksins fyrr í vetur fangar áherslurnar vel: Landið allt – allir með.

Við vöruðum við og staðan staðfestir áhyggjurnar
Við meðferð fjárlaga ársins 2026 varaði þingflokkur Framsóknar við því að forsendur fjárlagafrumvarpsins væru of bjartsýnar. Efnahagshorfur bentu til kólnandi hagkerfis, hægara vaxtalækkunarferlis og þrengri stöðu ríkissjóðs. Það sem við bentum á hefur í meginatriðum gengið eftir.
Afkoma ríkissjóðs hefur versnað, hagvaxtarhorfur eru lakari og vaxtalækkunarferlið hefur gengið hægar en vonir stóðu til. Lánskjör heimila og fyrirtækja eru áfram langt frá því sem eðlilegt getur talist. Þetta finnum við á hverjum degi, meðal annars í greiðslubyrði lána, óvissu á fasteignamarkaði og þrengra svigrúmi fyrirtækja almennt.
Sama staða var uppi við meðferð fjármálaáætlunar áranna 2027–2031 í maí. Þess vegna krafðist þingflokkur Framsóknar þess að Alþingi fengi uppfærð gögn og endurmat á forsendum áætlunarinnar áður en hún yrði samþykkt. Að mati Framsóknar stefnir t.d. í að ríkissjóður verði rekinn með halla á bilinu 15–25 milljarðar króna árið 2027. Á sama tíma heldur ríkisstjórnin enn í óraunsætt markmið um 1,1 milljarðs króna afgang á árinu 2027, byggt á forsendum sem standast ekki lengur.
Hér er um verulega skekkju að ræða sem bregðast þarf við. Eigi að nást afgangur af rekstri ríkissjóðs árið 2027 þarf að grípa til aðgerða. 

Húsnæðismál: Við verðum að ná betri tökum á þróuninni
Þróun húsnæðismarkaðarins hefur eðlilega verið mikið til umræðu. Háir vextir, hækkandi fasteignaverð undanfarinna ára og takmarkað framboð á viðráðanlegu húsnæði skapa togstreitu og óvissu, ekki síst hjá þeim sem eru að stíga sín fyrstu skref inn á markaðinn.
Framsókn hefur því lagt áherslu á að auka efnahagslegan stöðugleika, enda er hann forsenda heilbrigðs húsnæðismarkaðar. Jafnframt verður að tryggja að framboð íbúða sé í góðu samræmi við raunverulegar þarfir fólks, ekki aðeins markaðsleg tækifæri á hverjum tíma.
Það þýðir líka að huga þarf bæði að fjölda íbúða og gæðum þeirra. Við viljum að byggt sé fallega og hverfi skipulögð af yfirvegun, þannig að umhverfi fólks stuðli að velferð og velsæld til lengri tíma.

Samgöngumál og fjármögnun
Öruggar samgöngur eru forsenda þess að fólk geti búið og unnið um allt land og stuðla að verðmætasköpun þvert á greinar atvinnulífsins. Í því ljósi er samgönguáætlun ein mikilvægasta áætlun ríkisins. Það vekur því athygli að fjárfesting í samgöngum dregst saman um 1, 4 ma.kr á tímabilinu, þrátt fyrir mikla og uppsafnaða þörf. Austurland er enn fremur dæmi um landshluta sem virðist að verulegu leyti verða út undan í samgönguuppbyggingu næstu ára, þvert á það sem áður var stefnt að. 
Slíkt rof á fyrri áætlunum er afar slæmt. Áætlun sem breytir fyrri forgangsröðun samgangna og er enn fremur ekki nægilega vel fjármögnuð stendur ekki undir nafni. Við þurfum meiri stöðugleika og fyrirsjáanleika í allri áætlanagerð.
Umfram allt þurfum við að tryggja að samgönguáætlun, fjármálaáætlun og atvinnustefna stjórnvalda tali saman. Þessar áætlanir fela í sér forsendur og markmið sem verða að vera samtengd. Stofnun innviðafélags, sbr. ákvörðun Alþingis frá 18. júní sl., er í þessu samhengi skref í rétta átt, en margt er enn óljóst um rekstur þess: hvaða eignir færast til félagsins, hvernig verður það fjármagnað og hvenær hefjast framkvæmdir á vegum þess. Þetta þarf að skýrast fljótt.

Menntun, heilbrigðismál og verðmætasköpun
Menntamál hafa verið í brennidepli undanfarna mánuði, ekki síst vegna vaxandi áhyggna af stöðu íslenskra nemenda og fjármögnun kerfisins. Í því ljósi er mikilvægt að hafa í huga að menntamál eru ekki venjulegur útgjaldaliður sem hægt er að skera niður til þess eins að bæta stöðu ríkissjóðs til skamms tíma. Menntun er undirstaða allrar framþróunar.
Þess vegna hefur vakið athygli að þrátt fyrir langvarandi fjármagnsskort leggur ríkisstjórnin til að fjárheimildir til framhaldsskólastigsins dragist saman um tæpa fjóra milljarða króna fram til ársins 2031. Þetta hefur þingflokkur Framsóknar gagnrýnt harðlega.
Sama á við um atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar. Hún er að mörgu leyti skref í rétta átt, en hættan er sú að markmið hennar verði ekki að veruleika ef hún tengist ekki fjármálaáætlun, samgönguáætlun, menntakerfinu og raunverulegri uppbyggingu um allt land. Atvinnustefna þarf að ná til landsbyggðarinnar, lítilla fyrirtækja, matvælaframleiðslu, nýsköpunar, fræðslu, menntunar og þeirrar grunnuppbyggingar sem verðmætasköpun framtíðarinnar stendur á.
Með sama hætti hefur staða heilbrigðismála verið áberandi í umræðu síðustu mánaða og missera. Gagnrýni þingflokks Framsóknar hefur einkum beinst að skorti á skýrum markmiðum um gæði og árangur. Það dugar ekki að horfa aðeins til hækkunar fjárheimilda. Við þurfum líka að vita hvað fæst fyrir fjármunina.
Framsókn hefur jafnframt lagt ríka áherslu á að styrkja heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni og tryggja aðgengi að sérfræðilæknum. Það er einfaldlega ein af forsendum búsetu í öllum landshlutum að þjónustan sé nálæg, áreiðanleg og byggð upp til framtíðar.

Réttarríkið og hagsmunir barna
Í allri þessari umræðu um uppbyggingu samfélagsins skiptir líka máli að stjórnmál snúist ekki aðeins um stóru kerfin, heldur einnig um hvernig þau snerta fólk í viðkvæmri stöðu. Þess vegna hefur þingflokkurinn lagt áherslu á að mannúð, réttarríki og hagsmunir barna fari saman. Við meðferð máls um brottfararstöð var mikilvægt að tryggja betri aðstæður fyrir barnafjölskyldur, sem þingflokkur Framsóknar stuðlaði að. Það sýnir að málefnaleg samtöl og vönduð þingleg meðferð geta skilað raunverulegum breytingum, jafnvel í erfiðum málum.

Auðlindir landsins tilheyra þjóðinni
Við eigum land, vatn, orku, fiskimið og náttúru sem skapar verðmæti fyrir okkur öll. Þessar auðlindir eru ekki til sölu. Þær varða sjálfstæði okkar, matvælaöryggi og framtíð komandi kynslóða.
Á þingvetrinum samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu Framsóknar um frekari takmarkanir á jarðakaupum erlendra aðila. Það var rétt og mikilvægt skref. Alþjóðaviðskipti eru lífsnauðsynleg, en þau þýða ekki að við eigum að selja forræði yfir grunnauðlindum samfélagsins. Hér þurfum við að vanda okkur.
Sama gildir um orkumál. Við höfum lagt áherslu á jafnvægi milli nýtingar og verndar, meðal annars með tilliti til vindorku, rammaáætlunar og orkuöryggis. Ákvarðanir um nýtingu vindorku verða að byggjast á heildstæðum forsendum og langtímasýn.
Síðast en ekki síst verðum við að huga áfram vel að stöðu landbúnaðar og matvælaframleiðslu. Íslensk matvælaframleiðsla á bjarta framtíð, en þá þarf að skapa skilyrði fyrir nýja kynslóð til að taka við. Nýliðun er lykilforsenda sjálfbærrar matvælaframleiðslu. Hver á annars að framleiða matinn okkar eftir 20 ár?

ESB: Þjóðin á rétt á skýrum svörum
Fyrirhuguð þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður við Evrópusambandið er stærsta pólitíska viðfangsefni næstu mánaða. Það tengist með beinum hætti nánast öllum hagsmunamálum þjóðarinnar: fullveldi, auðlindaforræði, sjávarútvegi, landbúnaði, orkumálum og stöðu Íslands sem lítils, sjálfstæðs ríkis með eigin gjaldmiðil og sjálfstæða hagstjórn sem skiptir máli fyrir lítið en kraftmikið hagkerfi.
Þjóðin á að fá að ræða og kjósa. Um það ríkir enginn vafi. En fyrirhuguð atkvæðagreiðsla krefst vandaðs undirbúnings og heiðarlegrar umræðu. Áður en gengið er til kosninga þurfa svör við grundvallarspurningunum að liggja fyrir: Hvar liggja rauðu strikin? Hvernig verjum við hagsmuni sjávarútvegs og landbúnaðar? Hvernig tryggjum við best íslenska hagsmuni?
Framsókn undirstrikar mikilvægi þjóðarviljans og mun leggja sitt af mörkum til að upplýsa almenning um hagsmuni Íslands og hvernig þeir verði best varðir.

Næstu skref fyrir landið allt
Þegar litið er um öxl var liðinn þingvetur um margt góður. Þingflokkur Framsóknar talaði skýrt og málefnalega, lagði fram raunhæfar lausnir í ólíkum málum og varaði við þróun sem nú er að raungerast. Haustið mun leiða í ljós hvort og hvernig ríkisstjórnin bregst við, meðal annars við gerð fjárlaga fyrir árið 2027.

En eitt mun ekki breytast. Þingflokkur Framsóknar mun halda áfram að berjast fyrir landið allt: fyrir heimilin, atvinnulífið og þá framtíðarsýn að Ísland verði áfram sjálfstætt, sterkt og gott samfélag.
Við óskum Framsóknarfólki gleðilegs sumars og þakka fyrir stuðninginn og samstöðuna á liðnum þingvetri.

Lilja D. Alfreðsdóttir, formaður
Stefán Vagn Stefánsson, varaformaður