Breyttur heimur

Það er enginn sem getur neitað því að heimurinn eins og við þekktum hann fyrir áratug eða svo er mikið breyttur. Stórveldin hafa í vaxandi mæli yfirgefið meginreglur alþjóðalaga sem hafa verið vernd og meginvörn smáríkja allt frá lokum seinni heimsstyrjaldar. Mörg nærtæk dæmi eru því til staðfestingar. Ólögleg innrás Rússa í Úkraínu er þar fyrst á blaði. Viðskiptastríð milli tollabandalaga er annað dæmi. Hvort tveggja eru þetta ógnir og áskoranir fyrir Ísland sem byggir allt sitt á að stórveldin virði alþjóðalög og opin viðskipti. Allir hljóta að vona að þjóðir heims rísi upp og endurreisi virðingu fyrir alþjóðareglum og sjái að opin viðskipti milli landa eru forsenda fyrir áframhaldandi velsæld og friði.

Norðurslóðafríverslunarsvæði

Í kjölfar jákvæðrar niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar um ESB tel ég að í þessari stöðu eigum við Íslendingar að horfa til nágranna okkar á Norður-Atlantshafi. Hugmyndir um þríhliða fríverslunarsamning milli Íslands, Færeyja og Grænlands, í anda Höjvíkur-samningsins milli Íslands og Færeyja, tel ég mjög áhugaverðar. Það hefur verið augljóst um nokkurn tíma að augu heimsins hafa í vaxandi mæli snúið að norðurslóðum. Áhugi stórveldanna á svæðinu hefur farið vaxandi – af ýmsum ástæðum. Þessar þrjár þjóðir ráða stærstum hluta af Norður-Atlantshafinu ásamt Norðmönnum. Auðlindir svæðisins á hafi sem og á landi eru eftirsóttar. Við eigum svo margt sameiginlegt með Grænlandi og Færeyjum að ég tel að auðvelt væri að ná saman um eitt fríverslunarsvæði öllum til hagsbóta. Samhliða því væri hægt að gera – í krafti stærðar og samstöðu – fríverslunarsamninga við önnur ríki eins og Bandaríkin, Evrópusambandið og fleiri og án efa eftirsótt af mörgum. Mín skoðun er því sú að ríkisstjórn Íslands ætti að einbeita sér að þessu verkefni í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslunnar.

Nágrannasamskipti

Samhliða og í framhaldinu er skynsamlegt að auka verulega samstarf okkar við Bretland, Kanada og Noreg því öll þessi lönd eru jú nágrannar okkar á Norður-Atlantshafinu og deila með okkur á flestum sviðum gildismati og lífsviðhorfum. Þannig myndum við geta eflt viðskipti milli landanna, menningu og öryggi – öllum til gagns. Ríkisstjórnin ætti að taka upp samtal við þessar þjóðir hið fyrsta um aukin samskipti á öllum sviðum.

Eftir sem áður er Norðurlandasamstarfið okkur mikilvægast. Þessar nýju áherslur væru viðbót við allt það góða samstarf sem við eigum við mörg ríki og ríkjasambönd. Eins og EES-samninginn, EFTA-aðildina en ekki síst NATO- aðildina. Þessar nýju áherslur væru um leið okkar svar við breyttum heimi.

Höfundur er þingmaður Framsóknar og situr í utanríkismálanefnd Alþingis.

Sigurður Ingi Jóhannsson

Greinin birtist í Morgunblaðinu 9. september 2026