Tekur það okkur aðeins einn mannsaldur að gleyma?

Ríkisstjórnin hefur boðað þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópumálin og þar með er enn á ný tekist á um grundvallarspurningu sem Íslendingar hafa glímt við um áratugaskeið: Hvar á hið endanlega ákvörðunarvald um íslensk málefni að liggja?

Ísland er lítið land, en við erum sjálfstæð þjóð með gríðarleg verðmæti í okkar höndum. Við ráðum yfir fiskimiðunum, orkuauðlindunum og landbúnaðarstefnunni og eigum að geta mótað samfélag okkar út frá íslenskum aðstæðum og íslenskum hagsmunum.

Sjálfstæðið sem fyrri kynslóðir börðust fyrir var ekki sjálfgefið. Það varð til vegna þess að Íslendingar höfðu trú á því að þjóðin væri best til þess fallin að ráða eigin málum.

Og í dag hlýtur maður að spyrja sig: Tekur það okkur Íslendinga aðeins einn mannsaldur að gleyma?

Í sumar voru 82 ár liðin frá stofnun lýðveldisins á Þingvöllum, eftir áratugalanga baráttu þjóðarinnar fyrir fullveldi og sjálfstæði frá dönsku krúnunni. Forfeður okkar, fólkið sem byggði þetta land við oft erfiðar aðstæður, börðust af þrautseigju fyrir því að Ísland yrði frjálst og fullvalda ríki.

Við höfum fengið mikið í arf

Ísland er auðugt eyríki. Við búum yfir orkuauðlindum sem margar aðrar þjóðir geta aðeins öfundað okkur af. Heita vatnið hitar húsin okkar. Fallvötnin og jarðhitinn skapa okkur endurnýjanlega orku. Við búum yfir gríðarlegum ferskvatnsauðlindum og erum meðal þeirra þjóða heims sem best eru settar þegar kemur að aðgengi að hreinu drykkjarvatni.

Og úti fyrir ströndum landsins liggja einhver verðmætustu fiskimið heims. Á sama tíma búum við að einstakri stöðu í landbúnaði, þar sem hreinleiki, heilbrigði búfjár og lítil notkun sýklalyfja skipa okkur í fremstu röð á heimsvísu.

Þetta eru verðmæti sem okkur hættir stundum til að líta á sem sjálfsögð. En þau eru það ekki.

Þau eru arfur sem okkur hefur verið treyst fyrir og ábyrgð okkar er að skila honum áfram til næstu kynslóða.

Þess vegna snýst umræðan um framtíð Íslands ekki bara um Evrópusambandið sem slíkt. Hún snýst um stærri spurningu: Hversu mikið ákvörðunarvald erum við tilbúin að færa frá Íslandi og úr höndum íslensku þjóðarinnar?

Við eigum að eiga náið og gott samstarf við Evrópu. Við eigum að eiga viðskipti við nágranna okkar og líka við önnur ríki og það getum við gert með fríverslunarsamningum.

En samstarf þarf ekki að þýða aðild, það þekkjum við í gegnum EES-samninginn.

Það þarf ekki að afsala þjóðinni hluta af löggjafarvaldi, framkvæmdarvaldi og dómsvaldi til að geta átt viðskipti við aðrar þjóðir.

Við eigum ekki að óttast framtíðina utan Evrópusambandsins.

Við eigum að hafa trú á Íslandi.

Sömu trú og kynslóðirnar á undan okkur höfðu þegar þær börðust fyrir fullveldi landsins og síðar stofnun íslenska lýðveldisins.

Við erum lítil þjóð, en við erum auðug að auðlindum, mannauði og tækifærum. Við höfum alla burði til þess að vera áfram frjáls og fullvalda þjóð í góðu samstarfi við umheiminn.

Fullveldið er ekki minnisvarði um fortíðina. Það er verkfæri framtíðarinnar.

Því megum við aldrei gleyma og þess vegna verðum við að segja nei í þjóðaratkvæðagreiðslunni sem fram undan er.

Höfundur er oddviti Framsóknarflokksins í Suðurnesjabæ.

Anton Kristinn Guðmundsson

Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 19. ágúst 2026