Varnaðarorð utanríkisráðherra

Á vettvangi Evrópusambandsins eru um þessar mundir til skoðunar nýjar leikreglur fyrir ný aðildarríki. Þar á meðal eru hugmyndir um að ný ríki fari í eins konar aðlögunartímabil við inngöngu og njóti ekki strax fulls atkvæðis- og neitunarvalds í öllum málaflokkum. Markmiðið er að draga úr hættu á að einstök ríki geti tafið eða stöðvað mikilvægar ákvarðanir sambandsins.

Ástæður þessara breytinga liggja ekki síst í gagnrýni á gangverk Evrópusambandsins. Í skýrslu Mario Draghi um samkeppnishæfni Evrópu er bent á að ákvarðanataka innan sambandsins sé orðin of hæg og að þunglamalegir ákvörðunarferlar dragi úr getu þess til að bregðast hratt við breyttum aðstæðum. Í kjölfarið hefur vaknað sú spurning í Brussel hvernig hægt sé að stækka sambandið án þess að þessir veikleikar verði umfangsmeiri.

Þótt þessar hugmyndir hafi ekki verið samþykktar sýna þær að Evrópusambandið telur þörf á að endurskoða leikreglur stækkunarinnar. Það eitt og sér er mikil breyting.

Í viðtali við Euractiv 29. júní varar utanríkisráðherra Íslands við þessum hugmyndum og segir þær geta gert aðild að Evrópusambandinu síður eftirsóknarverða. Þar er ég hjartanlega sammála ráðherranum, því hér er um að ræða grundvallarbreytingu á þeim forsendum sem ný aðildarríki kunna að búa við. Jafnframt kemur fram í viðtalinu að Evrópusambandið hafi ákveðið að fresta kynningu á þessum tillögum fram í september til að forðast umræðu um þær í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar á Íslandi. Reynist það rétt er það alvarlegt. Utanríkisráðherra þarf að skýra þetta nánar fyrir þjóðinni og jafnvel svara því hvort ráðuneyti hennar hafi haft mögulega einhverja aðkomu að þeirri ákvörðun. Getur verið að þjóðaratkvæðagreiðslunni sjálfri hafi verið flýtt til að koma í veg fyrir þessa grundvallarumræðu á Íslandi á breyttum leikreglum ESB?

Fyrir Íslendinga skiptir þetta verulegu máli. Þjóðin greiðir atkvæði hinn 29. ágúst um hvort hefja eigi aðildarviðræður á ný. Slík ákvörðun verður að byggjast á traustum upplýsingum um þær leikreglur sem gilda fyrir ný aðildarríki. Ef reglurnar eru í endurskoðun er eðlilegt að staldra við og sjá hver niðurstaðan verður.

Í upphafserindi Hávamála er ráðlagt að skyggnast vel um áður en lagt er af stað í nýja vegferð. Sú tímalausa viska á vel við. Það er útilokað í mínum huga að Ísland sætti sig við að sitja á einhvers konar biðstofu Evrópusambandsins til þess að öðlast fullan atkvæðisrétt og neitunarvald. Sögulega hefur Íslandi farnast vel að rækta vinasambönd sín við bandalagsþjóðir til vesturs og austurs. Hagsmunum landsins er best borgið með EES-samninginn en utan ESB. Farsælast er að ákvarðanir um málefni Íslands séu áfram teknar á Íslandi, sem næst fólkinu í landinu.

Höfundur er formaður Framsóknarflokksins.

Höfundur: Lilja Dögg Alfreðsdóttir

Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu.