Börnin okkar eru framtíð Strandabyggðar

In english below.

Börnin okkar eru framtíð Strandabyggðar

Fyrir okkur sem búum í Strandabyggð vitum við að það kostar bæði þrautseigju og samstöðu að halda úti öflugu samfélagi. Skólamálin snúast ekki einungis um þjónustu heldur eru þau hjarta samfélagsins. Það sést best þegar rætt er um framtíðina.

Unga fólkið okkar hugsar ekki eingöngu um atvinnu þegar það velur sér búsetu heldur einnig um það hvort umhverfið sé gott fyrir börnin til að þroskast, dafna og eiga tækifæri á góðri menntun. Þar skipta leik- og grunnskóli gríðarlega miklu máli, en einnig það góða fólk sem þar starfar.

Leikskólinn gegnir þar ekki síður mikilvægu hlutverki en grunnskólinn. Fyrstu ár barnanna skipta sköpum fyrir málþroska, félagsfærni, sjálfsmynd og almenna vellíðan. Þar leggjum við grunninn að öryggi, forvitni og löngun barna til náms síðar meir. Fyrir foreldra í litlu samfélagi skiptir miklu máli að geta treyst því að börnin þeirra fái góða umönnun, hlýju og faglegt starf strax frá fyrstu árum. Leikskólinn er því ekki aðeins þjónusta fyrir barnafjölskyldur heldur einn mikilvægasti hornsteinn samfélagsins alls.

Á Ströndum eru margir styrkleikar og mætti jafnvel segja að stærri samfélög gætu öfundað okkur af sumu þeirra. Í litlu samfélagi þekkjast margir vel eða kannast að minnsta kosti hver við annan. Náið samband myndast oft milli barna, kennara, annars starfsfólks og fjölskyldna. Hér skapast nánd, öryggi og samheldni sem erfitt er að mæla í rekstrartölum eða excel-skjölum, en hefur engu að síður mikilvæg gildi.

Rannsóknir á námi og velferð barna hafa ítrekað sýnt fram á mikilvægi öryggis, jákvæðra tengsla og trausts í skólastarfi. Börn læra best þegar þau upplifa að þau tilheyri, eru séð og njóti stuðnings í sínu nærumhverfi. Í litlum samfélögum verða börnin oft sýnilegri og það getur skapað mikilvægan grunn fyrir bæði félagslegan og námslegan þroska (Bronfenbrenner, 1979; Pianta, 1999).

Á sama tíma vitum við einnig að lítil samfélög standa oft frammi fyrir áskorunum. Það getur reynst erfitt að manna stöður, fjármagnið getur verið takmarkað og stundum þarf að verja grunnþjónustu sem í raun ætti að vera sjálfsögð. Það má aldrei verða þannig að börn á landsbyggðinni sitji verr að vígi vegna búsetu sinnar.

Við megum heldur ekki gleyma þeim börnum sem búa í dreifbýli og ferðast með skólabíl til og frá skóla á hverjum degi. Fyrir þau getur skóladagurinn orðið langur og því skiptir miklu máli að þjónustan í kringum þau sé bæði góð og vel skipulögð. Þar skiptir samfelldur dagur barnsins miklu máli, enda eiga öll börn rétt á öryggi, góðri umgjörð og tækifærum til að taka þátt í skóla- og frístundastarfi á jafnræðisgrundvelli.

Fyrir fjölskyldur í dreifbýli er það ekki sjálfsagt að börnin geti tekið þátt í öllu því sama og börn sem búa nær skólanum. Þess vegna þarf samfélagið að huga sérstaklega að því hvernig hægt er að styðja við þau börn og fjölskyldur þannig að búseta verði ekki hindrun þegar kemur að þátttöku, félagslífi eða menntun.
Það skiptir máli að öll börn í sveitarfélaginu upplifi að þau tilheyri sama skólasamfélagi, hvort sem þau búa í þorpinu sjálfu eða utan þess. Þar felst einmitt styrkur samfélags eins og okkar, að standa saman og passa að enginn verði utanveltu.

Oft virðist umræðan um skólamál snúast fyrst og fremst um kostnað en ekki gildi. Það er auðvelt að horfa á tölur í excel-skjölum og ræða rekstur, en mun erfiðara að mæla það sem raunverulega skiptir máli, öryggi barna, tengslin sem myndast í litlu samfélagi og áhrif góðs skólastarfs á framtíð heillar byggðar. Ef samfélög eins og Strandabyggð eiga áfram að dafna þarf að líta á menntun barna sem forgangsmál en ekki útgjaldalið sem stöðugt þarf að réttlæta.

Því mætti segja að skólamálin séu ekki aðeins málaflokkur í fjárhagsáætlun sveitarfélagsins heldur fjárfesting í framtíðinni sjálfri. Ef við viljum halda samfélögum eins og Strandabyggð lifandi þarf að skapa aðstæður þar sem fjölskyldur vilja búa, ala upp börn og horfa björtum augum til framtíðar.

Grunnskólinn á Hólmavík er á margan hátt sterkur skóli. Þar starfa góðir kennarar og öflugt starfsfólk sem leggur sig fram á hverjum degi fyrir börnin okkar og samfélagið í heild sinni. Í skólanum starfa meðal annars sérkennari, þroskaþjálfi, kennarar, stuðningsfulltrúar, skólaliði og bókasafnsvörður sem sinnir jafnframt fjölbreyttum verkefnum innan skólans. Allt þetta fólk gegnir lykilhlutverki og myndar saman þann grunn sem gott skólasamfélag byggir á.

Í nútíma skólastarfi er sífellt meiri áhersla lögð á einstaklingsmiðað nám og fjölbreyttan stuðning við börn með ólíkar þarfir. Þar gegnir fagfólk á borð við sérkennara, þroskaþjálfa og stuðningsfulltrúa einnig mikilvægu hlutverki. Rannsóknir sýna að snemmtækur stuðningur og markviss samvinna fagfólks getur haft afgerandi áhrif á bæði námsárangur og líðan barna (UNESCO, 2020).

Ráðist var í miklar framkvæmdir við yngri hluta skólans og var hann endurnýjaður. Það var nauðsynlegt skref þó skiptar skoðanir hafi verið um hvaða leið ætti að fara. Þó margt hafi verið gert er enn svigrúm til frekari uppbyggingar og þróunar til framtíðar. Við vitum þó að litlu samfélagi fylgja ákveðnar áskoranir þegar kemur að fjármagni og uppbyggingu.

Það sem gerir skólann okkar sérstakan er þó ekki eingöngu húsnæðið heldur einnig fólkið og umhverfið allt í kring. Í Strandabyggð eru einstakar aðstæður til náms og útiveru sem skólinn hefur nýtt vel. Útikennsla er mikilvægur þáttur í skólastarfinu og hefur nærumhverfið verið nýtt í fjölbreyttar göngu- og vettvangsferðir þar sem nemendur fá tækifæri til að kynnast náttúrunni, samfélaginu og sögu svæðisins.
Rannsóknir hafa sýnt að útikennsla, hreyfing og fjölbreytt námsumhverfi geta haft jákvæð áhrif á bæði einbeitingu, sjálfstæði, félagsfærni og áhuga barna á námi (Louv, 2005; Dewey, 1938).

Reynslan kennir börnum ekki aðeins umhverfið sitt heldur einnig seiglu, samvinnu og virðingu fyrir náttúrunni og samfélaginu sem þau eru hluti af.

Framtíðarsýn okkar hlýtur að vera sú að halda áfram að byggja upp skóla þar sem börnunum okkar líður vel, þau fá tækifæri til að vaxa og starfsfólkið hefur aðstæður til að sinna sínu mikilvæga hlutverki. Við viljum skóla sem sameinar góða menntun, öflugt félagslíf og þau sérstöku gildi sem felast í því að alast upp í litlu og samheldnu samfélagi.
Framtíðarsýnin þarf einnig að fela í sér að börn á landsbyggðinni hafi sömu tækifæri og börn annars staðar á landinu, óháð póstnúmeri. Börn í litlum samfélögum eiga ekki að þurfa minna rými, færri tækifæri eða minni stuðning vegna þess hvar þau búa. Það þarf bæði vilja og kjark til að byggja upp öflugt skólastarf í litlu samfélagi, en það er líka ein verðmætasta fjárfesting sem hægt er að ráðast í.

Menntun snýst nefnilega ekki eingöngu um námsbækur og einkunnir heldur líka um sjálfstraust, félagsfærni, ábyrgð og trú á eigin getu. Góðir skólar verða ekki til af sjálfu sér heldur þegar samfélagið stendur saman, sýnir vilja í verki og setur börnin í fyrsta sæti.

Börnin okkar eru framtíð Strandabyggðar. Hvernig við hlúum að þeim í dag mun móta samfélagið okkar á morgun. Þess vegna eigum við aldrei að sætta okkur við að skólamál séu afgangsstærð í umræðunni. Öflugur leik- og grunnskóli er ekki munaður fyrir landsbyggðina, hann er forsenda þess að samfélög eins og okkar haldi áfram að lifa, vaxa og dafna.

X-B Framsókn og óháðir á Ströndum.
Samvinna og samráð skila árangri á Ströndum.

Our children are the future of Strandabyggð

For us who live in Strandabyggð, we know that it takes both perseverance and solidarity to maintain a strong community. School matters are not only about service but are the heart of the community. This is best seen when discussing the future.

Our young people do not only think about employment when choosing a place to live, but also about whether the environment is good for children to grow, thrive, and have opportunities for a good education. In this, preschools and primary schools are extremely important, as well as the good people who work there.

The preschool plays no less an important role there than the primary school. The children's first years are crucial for language development, social skills, self-identity, and general well-being. There, we lay the foundation for children's security, curiosity, and desire for learning later on. For parents in a small community, it is very important to be able to trust that their children receive good care, warmth, and professional work right from the first years. Therefore, preschool is not only a service for families with children but one of the most important cornerstones of the entire community.

In Strandabyggð, there are many strengths, and one could even say that larger communities might envy us for some of them. In a small community, many people know each other well or at least are familiar with one another. Close relationships often develop between children, teachers, other staff, and families. Here, intimacy, security, and cohesion are created, which are difficult to measure in financial statements or Excel sheets, but nevertheless have great value.

Research on children's learning and well-being has repeatedly shown the importance of safety, positive relationships, and trust in school work. Children learn best when they feel that they belong, are seen, and receive support in their immediate environment. In small communities, children often become more visible, and this can create an important foundation for both social and academic development (Bronfenbrenner, 1979; Pianta, 1999).

At the same time, we also know that small communities often face challenges. It can be difficult to staff positions, funding may be limited, and sometimes it is necessary to protect basic services that should not be taken for granted. It must never be the case that children in rural areas are disadvantaged because of where they live.

We must also not forget those children who live in rural areas and travel by school bus to and from school every day. For them, the school day can become long, and therefore, the services around them must be both good and well organized. Continuous support throughout the child’s day is very important here, as all children have the right to safety, a good environment, and opportunities to participate in school and leisure activities on an equal basis.
For families in rural areas, it is not a given that children can participate in everything that children living closer to the school can. Therefore, society needs to pay special attention to how it can support those children and families so that where they live does not become an obstacle to participation, social life, or education.

It is important that all children in the municipality feel that they belong to the same school community, whether they live in the village itself or outside of it. This is precisely where the strength of a community like ours lies in standing together and ensuring that no one is left out.

Often, the discussion about school issues seems to revolve primarily around cost rather than value. It is easy to look at numbers in Excel spreadsheets and discuss management, but much more difficult to measure what really matters: children's safety, the relationships formed in a small community, and the impact of good school work on the future of an entire settlement. If communities like Strandabyggð are to continue to thrive, children's education must be viewed as a priority rather than an expense that constantly needs to be justified.

Therefore, one could say that school issues are not just a category in the municipal budget but an investment in the future itself. If we want communities like Strandabyggð to stay alive, conditions must be created where families want to live, raise children, and look to the future with optimism.

The elementary school in Hólmavík is in many ways a strong school. There are good teachers and capable staff who put effort in every day for our children and the community as a whole. Among others, the school employs a special education teacher, a developmental trainer, teachers, support staff, a school custodian, and a librarian who also handles various tasks within the school. All these people play a key role and together form the foundation on which a good school community is built.

In modern schooling, there is an increasing emphasis on individualized learning and diverse support for children with different needs. Professionals such as special education teachers, developmental specialists, and support staff also play an important role. Research shows that early support and purposeful collaboration among professionals can have a decisive impact on both academic achievement and children's well-being (UNESCO, 2020).
Major renovations were undertaken at the younger part of the school, and it was renewed. This was a necessary step, although opinions were divided on which approach should be taken. Although much has been done, there is still room for further development and growth in the future. We do know, however, that small communities face certain challenges when it comes to funding and infrastructure.

What makes our school special, however, is not only the building but also the people and the entire surrounding environment. In Strandabyggð, there are unique conditions for learning and outdoor activities that the school has utilized well. Outdoor teaching is an important part of the school’s activities, and the local environment has been used for diverse walks and field trips where students have the opportunity to get to know nature, the community, and the history of the area.

Research has shown that outdoor teaching, physical activity, and a varied learning environment can have positive effects on concentration, independence, social skills, and children's interest in learning (Louv, 2005; Dewey, 1938).
Experience teaches children not only about their environment but also resilience, cooperation, and respect for nature and the community they are part of.

Our vision for the future must be to continue building schools where our children feel good, have opportunities to grow, and the staff have the conditions to carry out their important roles. We want schools that combine good education, a vibrant social life, and the special values inherent in growing up in a small and close-knit community. The vision for the future must also include that children in rural areas have the same opportunities as children elsewhere in the country, regardless of postal code. Children in small communities should not have less space, fewer opportunities, or less support because of where they live. Building a strong school system in a small community requires both will and courage, but it is also one of the most valuable investments that can be made.

Education is not only about textbooks and grades but also about self-confidence, social skills, responsibility, and belief in one's own abilities. Good schools do not come into existence by themselves, but when the community stands together, shows willingness through action, and puts children first.

Our children are the future of Strandabyggð. How we care for them today will shape our community tomorrow. That is why we should never settle for schools being a leftover topic in discussions. A strong preschool and primary school is not a luxury for rural areas; it is a prerequisite for communities like ours to continue to live, grow, and thrive.

X-B Framsókn og óháðir in Strandir.
Cooperation and consultation yield results in Strandir