Köllum spaða spaða

Það þarf að ná jafnvægi í ríkisfjármálum. En það skiptir máli hvernig því er náð. Afgangur á ríkissjóði er lítils virði ef hann er keyptur með hærri reikningum heimilanna, minni fjárfestingu atvinnulífsins og auknum verðbólguþrýstingi.

Það er dýru verði keypt, þetta litla núll sem forsætisráðherra teiknaði fyrir fjármálaráðherrann á kynningarfundinum, því að reikningurinn er sendur heimilum og fyrirtækjum í formi hærri skatta og gjalda. Á meðan launþegar og atvinnurekendur kalla eftir aðhaldi ákveður ríkið að hækka fjölmörg krónutölugjöld um 5,2%. Bifreiðagjald, kolefnisgjald, gistináttaskattur, útvarpsgjald og fleiri gjöld hækka með verðbólgunni. Þetta er einkennileg barátta gegn verðbólgu, þar sem ríkið segir öðrum að sýna aðhald en verðtryggir eigin tekjur.

Forgangsröðunin er heldur ekki í þágu heimilanna í landinu, þar sem barnabætur standa í stað. Þær verða áfram 21 milljarður króna og rýrna því að raunvirði. Kílómetragjaldið á að hækka um 15,9%, langt umfram verðlagshækkun. Þetta er skattur á daglegt líf fólks sem þarf að komast til vinnu, sækja börnin og reka heimili. Áhrifin verða sérstaklega mikil á landsbyggðinni þar sem almenningssamgöngur eru sjaldnast raunhæfur valkostur. Sama hugsun birtist á húsnæðismarkaði. Endurgreiðsla VSK af vinnu við íbúðarhúsnæði lækkar úr 35% í 20%. Ríkissjóður fær 3,6 milljarða í auknar tekjur með því að gera viðhald og endurbætur dýrari. Um leið lækka stofnframlög um þrjá milljarða og 800 milljónir vegna vaxtabóta falla niður.

Þetta gerist þegar spáð er 1,1% samdrætti í fjármunamyndun og 2,9% samdrætti í fjárfestingu atvinnuveganna. Þegar hagkerfið kólnar ættu stjórnvöld að greiða götu fjárfestingar, nýsköpunar og verðmætasköpunar en ekki leggja stein í hana.

Ég er eindregið fylgjandi aga í ríkisfjármálum. Ríkissjóður var rekinn með afgangi um árabil fyrir heimsfaraldurinn. En agi felst ekki í að láta tekjurnar elta útgjöldin. Hann felst í forgangsröðun, hagkvæmari rekstri og aukinni framleiðni.

Betri leið er fær og gengur út á að ríkið gangi á undan með hófstilltri gjaldskrárstefnu, verji fjölskyldur, dragi úr yfirbyggingu og efli fjárfestingu. Markmiðið á ekki aðeins að vera afgangur á ríkisreikningnum heldur lægri verðbólga, lægri vextir og að heimilin finni fyrir raunverulegum stöðugleika. Köllum spaða spaða! Ríkisstjórnin var kosin til að ná niður verðbólgu og vöxtum. Fjárlögin ganga í öfuga átt. Gjöld hækka, skattbyrði eykst, kostnaður heimila eykst og ríkissjóður heldur áfram að safna skuldum. Í stað þess að slökkva eldinn bætir ríkisstjórnin eldiviði á bálið.

Höfundur er formaður Framsóknarflokksins.

Lilja Dögg Alfreðsdóttir

Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 10. september 2026