Myndi varnarsamningurinn við Bandaríkin halda sér ef Ísland gengi í esb?
News
Stefán Vagn Stefánsson, þingmaður Framsóknarflokksins, þrýsti á utanríkisráðherra á Alþingi um hvort stjórnvöld hefðu aflað formlegrar afstöðu Bandaríkjanna til stöðu varnarsamnings Íslands og Bandaríkjanna ef Ísland gengi í Evrópusambandið.
Í óundirbúinni fyrirspurn vakti Stefán athygli á því að ein mikilvægasta þjóðaratkvæðagreiðsla lýðveldisins færi fram 29. ágúst, þar sem landsmenn greiða atkvæði um hvort hefja eigi að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið. Hann benti á að ein helsta röksemd utanríkisráðherra fyrir málinu væri breytt staða í heimsmálum og nauðsyn þess að endurmeta stöðu Íslands.
Stefán vísaði til greinar Gunnars Pálssonar, fyrrverandi sendiherra Íslands hjá Atlantshafsbandalaginu, sem hefur gagnrýnt nálgun stjórnvalda. Í greininni sé bent á að Ísland njóti sérstakrar stöðu innan NATO, þar sem varnir landsins byggist á tvíhliða varnarsamningi við Bandaríkin frá árinu 1951. Sú staða eigi sér enga beina hliðstæðu meðal annarra NATO-ríkja.
„Hefur utanríkisráðuneytið aflað formlegrar afstöðu bandarískra stjórnvalda um hvort þessi sérstaða Íslands myndi haldast óbreytt ef Ísland gengi í Evrópusambandið?“ spurði Stefán.
Utanríkisráðherra svaraði því ekki beint hvort slík formleg afstaða hefði verið fengin frá Bandaríkjunum. Þess í stað lagði hún áherslu á að Íslendingar ættu sjálfir að taka ákvarðanir um eigin utanríkismál: ,,Mér þætti það skrýtið ef Íslendingar ættu að spyrja aðrar þjóðir heimildar um það hvað við eigum að gera í okkar utanríkismálum svo lengi sem við erum að taka ákvörðun út frá hagsmunum landsins” sagði ráðherrann.
Stefán ítrekaði í kjölfarið að hann væri ekki að spyrja hvort Ísland þyrfti heimild annarra ríkja til að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Spurningin snerist um hvort samtal hefði átt sér stað við Bandaríkin um hvort varnarsamningurinn héldi óbreyttu gildi við mögulega ESB-aðild.
Hann spurði jafnframt hvort ráðherrann teldi öryggishagsmuni Íslands jafn vel tryggða ef Bandaríkin teldu ekki lengur eðlilegt að bera sérstaka ábyrgð á vörnum eins ESB-ríkis með sama hætti og núverandi samningur gerir ráð fyrir.
Stefán spurði einnig hvort ríkisstjórnin hafi byggt fullyrðingar sínar um óbreytta stöðu varnarsamningsins á formlegum samskiptum við bandarísk stjórnvöld eða á eigin pólitísku mati.
Varnarmál, NATO-samstarfið og tvíhliða samband Íslands við Bandaríkin verða líklega meðal þeirra mála sem vega þungt í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar í ágúst og þess vegna er mjög mikilvægt að öll gögn séu uppi á borðum.
