Í yfir fimmtíu ár hefur sami flokkur stýrt Garðabæ. Það er langt tímabil.
Í viðskiptalífinu er vel þekkt að fyrirtæki sem endurmeta aldrei stefnu sína, opna sig ekki fyrir nýjum sjónarmiðum og þurfa ekki að rökstyðja ákvarðanir sínar gagnvart raunverulegum keppinautum, eiga á hættu að staðna á meðan önnur þróast. Ekki vegna þess að þar ríki endilega illvilji, heldur vegna þess að þegar enginn spyr krefjandi spurninga um forsendur og ákvarðanir, dregur smám saman úr þeirri sjálfsskoðun, sem er drifkraftur framfara. Sama lögmál á við í stjórnmálum. Þegar sami flokkur hefur verið lengi við völd þróast ósýnileg stjórnsýslu- og valdamenning: Gamlar áherslur verða að vana, nýjar hugmyndir mæta tregðu og gagnrýni fær síður notið sín, þótt hún sé bæði heilbrigð og nauðsynleg.Þetta er mannlegt. En það er einmitt þess vegna sem lýðræðið skiptir máli, það byggir á reglulegri endurnýjun og aðhaldi.
Þetta er ekki íslenskt fyrirbæri
Stjórnmálafræðingar kalla þetta valdaforréttindi. Hugmyndin er einföld: Flokkurinn sem er við völd þekkir kerfið utan og innan. Hann er í góðum tengslum við fyrirtæki og hagsmunaaðila sem hafa unnið með flokknum í áratugi. Hann getur bent á sýnilegar framkvæmdir og ákvarðanir sem þegar eru teknar.
Rannsóknir í Bandaríkjunum, Bretlandi og Skandinavíu sýna sama mynstrið: Þegar flokkur hefur verið lengi við völd þrengist hugmyndarýmið, ekki vegna þess að þær séu slæmar, heldur vegna þess að kerfið sjálft er orðið hluti af þeim sem stjórna því. Við höfum einfaldlega smám saman vanist því að ákvarðanir séu teknar af sama hópi, á sama hátt, án þess að nokkur þurfi að réttlæta þær gagnvart raunverulegu vali.
Hvað segja tölurnar?
Eru fjármál bæjarins á traustum grunni? Eru skuldir og fjárfestingar í réttu hlutfalli? Er uppbygging bæjarins að þjóna öllum íbúum jafnt, eða þróast hún að fyrirmynd sem hentar sumum betur en öðrum? Er fjármunum jafnt skipt á milli bæjarhluta?
Þessar spurningar eiga sér ekki einföld svör. En það er einmitt hlutverk stjórnmálanna að halda þeim á lofti, kalla eftir svörum og tryggja að ákvarðanir standist gagnrýna skoðun.
Endurnýjun er ekki svik við neinn, hún er það sem lýðræðið snýst um.
Það er mikilvægt að gera sér grein fyrir einu: Að kjósa annað þýðir ekki að fleygja því sem vel hefur gengið. Í heilbrigðu lýðræði er endurnýjun hluti af kerfinu. Ný sjónarmið, nýir fulltrúar og heilbrigð samkeppni um hugmyndir gera ákvarðanatöku betri, ekki vegna þess að gömlu hugmyndirnar voru rangar, heldur vegna þess að nýjar hugmyndir bæta þær og prófa.Engin stofnun, engin stjórn og ekkert stjórnmálaafl á að vera í vari gagnvart slíkri endurskoðun.
Spurningin sem þú getur svarað
Þegar þú gengur að kjörklefanum í vor, þá er eitt sem okkur þykir mikilvægt að þú hafir í huga: Kosningarnar snúast ekki aðeins um að meta fortíðina. Þær snúast um að velja þá sýn, þá forgangsröðun og þá ábyrgð sem á að leiða bæinn áfram.
Af hverju þurfa skólar að skera niður samtímis yfirlýsingum bæjarins á sterkum rekstri? Eru fjármál bæjarins byggð á traustum grunni, eða á sölu lóða- og byggingaréttar sem er takmörkuð auðlind?
Garðabær á skilið fleiri raddir og aðrar hugmyndir. Framtíðin á ekki að ráðast af vana heldur af hugrekki til að endurmeta forgangsröðun, spyrja erfiðra spurninga og setja hagsmuni allra bæjarbúa í fyrsta sæti.
Valið í Garðabæ stendur um sex framboð. Þar teljum við Framsókn vera sterkasta kostinn. Hjá Framsókn snýst þetta um ábyrga endurnýjun, skýra framtíðarsýn óháð efnahag og meiri fókus á það sem skiptir fjölskyldur og íbúa mestu máli í daglegu lífi.
Þetta snýst um að móta framtíð Garðabæjar saman.
Höfundar eru Hlynur Bæringsson, oddviti, og Einar Þór Einarsson, 3. sæti á lista Framsóknar í Garðabæ fyrir sveitarstjórnarkosningar 2026.
