Öflugur rekstur Skagafjarðar
Þrátt fyrir háværar raddir um vaxandi skuldir og erfiðan rekstur sýnir ársreikningur Skagafjarðar fyrir árið 2025 allt aðra mynd. Staðreyndirnar eru skýrar: Reksturinn er sterkur, skuldir hafa lækkað hlutfallslega og sveitarfélagið hefur getað ráðist í auknar framkvæmdir án þess að taka ný lán.
Ársreikningurinn hefur nú farið í fyrri umræðu sveitarstjórnar og bíður annarar umræðu. Af því tilefni er rétt að fara yfir helstu niðurstöður á einfaldan og skýran hátt.
Reksturinn í örstuttu máli
Heildarvelta sveitarfélagsins var 10,2 milljarðar króna árið 2025, þ.a. var velta A-hluta 8,7 milljarðar króna. Launakostnaður er stærsti útgjaldaliðurinn og nam 57% af rekstrartekjum.
A-hluti er kjarnastarfsemi sveitarfélagsins, svo sem: leikskólar, grunnskólar, félagsþjónusta, æskulýðs- og íþróttamál, skipulags- og byggingarmál, atvinnu- og menningarmál og stjórnsýsla.
B-hluti nær til rekstrareininga sem starfa meira eins og fyrirtæki, til dæmis hafnarsjóðs, vatnsveitu, hitaveitu, fráveitu og félagslegra íbúða.
Stærsti hlutinn af skatttekjum sveitarfélagsins fer í lögbundna og mikilvæga þjónustu. Þar munar mest um fræðslu- og uppeldismál (47%), félagsþjónustu (22%) og æskulýðs- og íþróttamál (10%). Þetta þýðir að 79% skatttekna sveitarfélagsins fara í þessa þrjá málaflokka.
Skuldir hafa lækkað, ekki hækkað
Í daglegri umræðu má stundum heyra því haldið fram að skuldir sveitarfélagsins séu mjög miklar og fari sífellt vaxandi. Það stenst ekki skoðun.
Heildarlangtímaskuldir sveitarfélagsins í árslok 2025 voru 6,5 milljarðar króna. Lífeyrisskuldbindingar námu 2,1 milljarði króna. Mikilvægast er þó að engin ný langtímalán hafa verið tekin á undanförnum árum til að fjármagna framkvæmdir. Áherslan hefur verið á traustan rekstur, hlutfallslega lækkun skulda sem felst í hærri niðurgreiðslu lána á sama tíma og nýjar lántökur hafa eingöngu verið til endurfjármögnunar.
Best sést þróunin þegar skuldir eru metnar í samhengi við tekjur sveitarfélagsins. Þá kemur í ljós að skuldahlutföll hafa farið hratt lækkandi, sérstaklega síðustu fjögur ár, og eru langt undir lögbundnum viðmiðunarmörkum, en samkvæmt sveitarstjórnarlögum má skuldaviðmiðið ekki fara yfir 150%.
Önnur skýr vísbending er þessi:
Árið 2015 hefði tekið 15 ár að greiða upp skuldir sveitarfélagsins með veltufé frá rekstri,
Árið 2021 voru það 11 ár,
En samkvæmt ársreikningi 2025 er talan komin niður í 4,7 ár.
Það segir meira en mörg orð.
Reksturinn er að skila meiri afgangi
Veltufé frá rekstri er einn besti mælikvarðinn á fjárhagslegan styrk sveitarfélags. Það sýnir hversu mikið fé reksturinn skilur eftir til framkvæmda og uppbyggingar án þess að þurfa að leita í lántökur.
Þar eru niðurstöðurnar einnig mjög sterkar. Reksturinn hefur skilað meira veltufé á hverju ári frá 2021. Árið 2025 nam veltufé frá rekstri 13,7% af tekjum, en meðaltalið síðustu fjögur ár er 13%. Það er meira en þau markmið sem sveitarstjórn setti sér í lok árs 2024.
Framkvæmdir aukast ár frá ári
Sterkari rekstur hefur gert sveitarfélaginu kleift að ráðast í stór verkefni án nýrra lána. Meðal stærri fjárfestinga síðustu ára má nefna:
Endurbætur og stækkun sundlaugarinnar á Sauðárkróki
Viðbyggingu við Ársali og viðhald Árskóla
Leikskólann í Varmahlíð og viðhald Varmahlíðarskóla
Miklar endurbætur á Grunnskólanum austan Vatna á Hofsósi
Gagnger endurnýjun leikskólalóðar á Hólum
Útivistarskýli í Sauðárgili
Viðhald og endurnýjun gatna og fasteigna um allan fjörð
Bygging nýrrar þjónustumiðstöðvar
Endurbætur og stækkun Sauðárkrókshafnar og endurbætur á höfninni á Hofsósi
Aukið afhendingaröryggi hitaveitu með borunum og nýjum dælubúnaði
Listinn er langur og ekki hægt að telja hann allan upp hér en miklu hefur sannanlega verið áorkað undanfarin ár til að bæta innviði og auka gæði fyrir íbúa samfélagsins.
Árið 2025 námu eignfærðar framkvæmdir 1,2 milljörðum króna. Frá árinu 2021 hafa þær aukist um u.þ.b. 400 milljónir króna á ári. Stærstur hluti þeirra er í A-hluta, það er að segja í kjarnastarfsemi sveitarfélagsins og þjónustu við íbúa.
Ábyrg fjármálastjórn snýst líka um heimilin
Ábyrg fjármálastjórn snýst þó ekki aðeins um rekstrartölur heldur líka um heimilin í sveitarfélaginu. Þess vegna hefur verið lögð áhersla á að halda gjaldahækkunum í lágmarki og létta undir þar sem svigrúm hefur skapast. Gjaldskrár sveitarfélagsins hækkuðu aðeins um 2,7% á milli áranna 2025 og 2026, sem er minni hækkun en hjá flestum öðrum sveitarfélögum landsins. Álagningarprósenta fasteignaskatta í A-flokki hefur verið lækkuð um tæp 10% eða úr 0,475 í 0,435 og hefur það mildað áhrif mikilla hækkana á fasteignamati síðustu ára. Þá hefur gjaldskrá sorphirðu verið lækkuð í tvígang og síðast um 9% á milli 2025 og 2026.
Á sama tíma hefur stuðningur við barnafjölskyldur verið aukinn. Hvatapeningar hækkuðu um 12,5% milli 2025 og 2026 og hafa meira en fimmfaldast frá 1. janúar 2019. Foreldragreiðslur hækkuðu jafnframt úr 65.528 krónum í 110.000 krónur á mánuði. Þetta gerist ekki af sjálfu sér, heldur þegar forgangsröðun er skýr og rekstur er traustur.
Staðreyndirnar skipta máli
Niðurstaðan úr ársreikningi Skagafjarðar fyrir árið 2025 er skýr. Reksturinn er sterkur, skuldir hafa lækkað hlutfallslega, sveitarfélagið stendur vel undir lögbundnum viðmiðum og framkvæmdir hafa aldrei verið meiri.
Það er eðlilegt að tekist sé á um pólitík og að menn hafi ólíka sýn á leiðir og áherslur. En umræðan verður að byggja á staðreyndum. Staðreyndin er sú að rekstur Skagafjarðar hefur styrkst, skuldir hafa lækkað hlutfallslega, framkvæmdir hafa aukist og það hefur tekist án nýrra lána til uppbyggingar.
Við erum stolt af þeim árangri sem náðst hefur á þessu kjörtímabili. Mikilvægast er þó hvað hann þýðir fyrir íbúa: Sterkari þjónustu, meiri uppbyggingu og sveitarfélag sem stendur betur í dag en áður.
Listi Framsóknar í Skagafirði er tilbúinn að halda áfram á sömu braut á komandi kjörtímabili.
Fyrir hönd lista Framsóknar í sveitarstjórn Skagafjarðar
Einar E. Einarsson
Hrund Pétursdóttir
Hrefna Jóhannesdóttir
